“Rrëfimi i një vrasësi” – Një përballje me ndërgjegjen në skenën shqiptare
Autori dhe krijuesi Bajram Torba i ka dhuruar lexuesit dhe publikut një krijimtari të pasur dhe të shumëllojshme. Në fushën e letërsisë, ai numëron pesë vëllime poetike: “Buqet”, “Më prishet vargu”, “Labirinthet brenda një jete”, “Rebeli”, “Ulërima”, si dhe vëllimin me tregime “Ngastra nën xhade” dhe romanet “Thirrmëni në emrin tim!” dhe “I pamposhturi”. Si dramaturg, ai është autor i veprave skenike: “Dy shokë për një rrugë”, “Baba më fal”, “Gjaku i martirëve të kombit”, “A gjykohet dashuria”, si dhe dramatizimit “Sikur të isha djalë” me motive nga Haki Stërmilli. Në të njëjtën kohë, ai ka sjellë për publikun edhe dy monodrama të rëndësishme: “Vajza e luleve” dhe “Rrëfimi i një vrasësi”.
Një pjesë të këtyre veprave ai i ka vënë vetë në skenë, duke dëshmuar një profil të plotë artistik si autor, regjisor dhe aktor interpretues. Në fushën e kinematografisë, si skenarist dhe regjisor, ai ka shkruar skenarë filmash si: “Të prisja era”, “Një ditë e ftohtë janari”, “Ngastra nën xhade”, “I pamposhturi”, të cilët mbeten projekte me pritshmëri për t’u realizuar dhe për t’u sjellë përpara publikut.
Në këtë rrugëtim të pasur krijues, më datë 17 prill 2026, në Shtëpinë e Kulturës “Artan Çuku” në Kamëz, u shfaq monodrama “Rrëfimi i një vrasësi”, një vepër që nuk ishte thjesht një akt artistik, por një përballje e drejtpërdrejtë mes njeriut dhe ndërgjegjes së tij.
Regjisori Bajram Torba shprehet se aktrimi është art më vete dhe se kjo monodramë shkon përtej një rrëfimi të zakonshëm skenik. Sipas tij:
“…sepse teatri nuk është vetëm një shfaqje që kalon, por një pasqyrë ku njeriu sheh veten, plagët dhe ndërgjegjen e tij. ‘Rrëfimi i një vrasësi’ nuk është thjesht një monodramë, por një thirrje për të zgjuar atë që shpesh e lëmë në heshtje brenda nesh. Nëse një spektator del nga salla me një pyetje më shumë për jetën, atëherë arti e ka kryer misionin e tij. Ndaj, më mirë të ulesh përballë skenës dhe të reflektosh, sesa të humbasësh kohën në zhurmën e kotë të përditshmërisë — sepse teatri të jep atë që kafeneja nuk mund ta japë: përballjen me të vërtetën.”
Që në thelb, kjo monodramë ndërton një raport të fortë midis individit dhe shoqërisë. Personazhi i vrasësit nuk paraqitet si një figurë për t’u gjykuar, por si një pasqyrë ku reflektohet një realitet më i gjerë: një shoqëri që shpesh prodhon padrejtësi, heshtje dhe deformim moral. Në këtë kuptim, vepra shkon përtej rrëfimit personal dhe kthehet në një akt të fortë reflektimi për kohën tonë.
Interpretimi i Torbës është boshti që mban gjithë strukturën dramatike. Ai nuk e luan thjesht rolin, por e përjeton atë, duke e kthyer skenën në një hapësirë të zhveshur rrëfimi, ku publiku nuk mbetet më spektator, por bëhet pjesë e brendshme e dramës.
Një dimension i veçantë i veprës është ai moral: vrasësi nuk kërkon falje, por kuptim. Kjo e vendos spektatorin përballë dilemave universale që kanë përshkuar historinë e dramaturgjisë, nga Aeschylus deri te William Shakespeare.
Prania e Alida Lula, me një zë emocional dhe të thellë, sjell figurën e nënës si simbol të dashurisë së pakushtëzuar. Ajo nuk e ndryshon fatin, por e përballon atë me dhimbje dhe falje, duke i dhënë veprës një dimension të fortë human.
Një element që nuk mund të anashkalohet është edhe konteksti i shfaqjes: hyrja falas dhe prania jo e plotë e publikut. Ky kontrast mes vlerës artistike dhe reagimit shoqëror shndërrohet në një metaforë të realitetit tonë kulturor, ku arti shpesh mbetet në hije përballë indiferencës.
Nga pikëpamja stilistike, monodrama ndërthur realizmin e fortë me elemente të teatrit modern dhe të absurdit, duke e bërë atë një vepër njëkohësisht aktuale dhe universale.
Në përfundim, “Rrëfimi i një vrasësi” nuk përfundon në skenë. Ajo vazhdon brenda spektatorit si një pyetje e hapur mbi drejtësinë, fajin dhe ndërgjegjen. Nuk jep përgjigje të gatshme, por kërkon diçka më të vështirë: të na bëjë të mendojmë.
Nexhbedin Basha
