Sa herë që zbrisja te fshati i Ali Asllanit
Gezim Llojdia
1.
Sa herë që zbrisja apo ngjisja udhën për në Amantia në buzë kisha këtë poezi të Ali Asllanit.
…fshat, o fshati im i bukur
fshat që s’paska një të dytë
në këtë mavri jallane!
Dhe sapo kishim qëndruar te shpella më fanekseshin vargjet të tjera.
…”Në krye të fshatit ka një deli krua
ujë i tija akull derdhet në përrua
dhe në krahun tjetër varet nga një mal
një përrua i rreptë me uturimë e valë
Mu në mes të tyre bregu Allatoj
dhe shtëpitë e fshatit si fole fajkoj
fshati i babagjyshit fshati më i mirë
nga ata që thuhen Labëri e lirë?
Aty ndën shkallë blegërin shelegu
aty përmbi shkallë po gjëmon dybeku
rreth e rrotull lëmit djemtë heqin valle
nën rrap,në hije pleqtë qajnë halle
Lahure qëndisur bedene-bedene
seç i paska hije asaj protoene
asaj protoene me një furk në sqetull
që e ther e që e gris me sy e me vetull
andej disa koce shkojnë në krua
këtej bagëtia varet në përrua
me kërrabë në dorë një djalosh
përmbi sy kësulën,vërshëllim përposh……
Poezia “Në krye të fshatit ka një deli krua” e poetit Ali Asllani është një himn i dashurisë për vendlindjen dhe për jetën e fshatit shqiptar. Ajo përshkruan me gjallëri, krenari dhe mall vendin ku ka lindur poeti fshatin Vajzë të Labërisë duke e kthyer në një simbol të shpirtit shqiptar, të punës, thjeshtësisë dhe bukurisë natyrore.
Që në vargjet e para, poeti na fton të udhëtojmë drejt një bote të pastër, ku natyra dhe njerëzit jetojnë në harmoni.
“Në krye të fshatit ka një deli krua” ky varg i parë e vendos lexuesin në zemër të një peizazhi të gjallë.
Uji i ftohtë që rrjedh, mali që qëndron përballë, shtëpitë që duken si “fole fajkoj”. Nëpërmjet këtyre imazheve, Asllani nuk përshkruan vetëm një vend, por edhe shpirtin e tij, krenar, i fortë dhe i lirë, ashtu si banorët e Labërisë.
Në poezinë e Asllanit, çdo element i jetës fshatare merr ngjyrë poetike: zërat e kafshëve, trokitjet e dybekut, këngët dhe vallet e djemve, bisedat e pleqve nën hije.
Edhe punët e grave përshkruhen me dashuri e respekt “protoja me furk në sqetull” bëhet një figurë që përfaqëson gruan labë të ndershme, punëtore dhe krenare.
Poezia ruan një ritëm të këndshëm dhe një gjuhë të pasur popullore, plot me fjalë të Labërisë, që i japin asaj gjallëri dhe autenticitet. Përmes tyre, Asllani arrin të krijojë një atmosferë të ngrohtë, ku lexuesi ndien mallin për një jetë të thjeshtë, por plot dinjitet.
Në thelb, kjo poezi nuk është thjesht një përshkrim i një fshati. Ajo është një këngë për identitetin shqiptar, për dashurinë ndaj tokës, punës dhe traditës. Fshati Vajzë shndërrohet në simbol të rrënjëve, të kujtesës dhe të krenarisë kombëtare.
Me këtë poezi, Ali Asllani i jep jetë një bote që mund të duket e thjeshtë, por është e pasur me shpirt e me vlera. Ai na kujton se dashuria për vendlindjen dhe për njerëzit e saj është një ndjenjë që nuk shuhet kurrë ashtu si “deli krua” që s’pushon së rrjedhuri në zemrën e fshatit.
2.
Ali Asllani të mrekullon që në frymën e parë të vargut. Ai e ngre fjalën në art, duke e kthyer poezinë në një muzikë të shpirtit, ku çdo tingull rreh si zemra e Labërisë. Radhitja e fjalëve, ndërtimi i figurave dhe ritmi i strofave janë një vallëzim i butë midis mendjes dhe ndjenjës, midis reales dhe ëndrrës. Vargu i tij ka rimën e përjetshme të poezisë së vërtetë asaj që nuk mplaket kurrë, sepse buron nga shpirti i një njeriu që e deshi jetën dhe fjalën si një.
Intuita poetike e Asllanit kapërcen kufijtë e zakonshëm të ligjërimit artistik. Ai nuk shkruan thjesht me penë, por me shpirt. Fjalët e tij janë si rryma uji që përplasen e puthen me gurët e malit, duke krijuar një melodi të rrallë shqiptare. Brenda poezisë së tij ndien frymën e erës që zbret nga bjeshkët, aromën e barit të njomë, zërin e bilbilit që zgjon mëngjesin në Vajzë.
Me dorën e një vjeshtori të urtë, ai end në tezgjahun e Labërisë fjalët, tingujt dhe strofat, duke thurur një qilim poetik ku çdo fije ngjyrë përfaqëson dashurinë, krenarinë dhe kujtesën e një kombi. Poezia e tij është si një rreze që del nga retë, herë e butë e përkëdhelëse, herë e fortë e ndriçuese.
Ali Asllani lindi dhe jetoi me poezinë. Ai e mori frymën e saj që në djepin e vendlindjes dhe e mbajti me vete si një amanet. Poezia e tij është plot dritë e hije, plot kontraste e antiteza si vetë jeta. Aty përplasen mall dhe krenari, dhimbje dhe gëzim, ëndrra dhe realitet. Në këto përplasje lind bukuria, ajo bukuri që s’mund të shpjegohet, por vetëm të ndjehet.
Krahasimet dhe kontrastet zbulojnë kulmet ideore të vargjeve të tij, duke i dhënë lexuesit mundësinë të shohë përmes “dritares së mendjes” forcën e një shpirti që digjet si prushi nën hir:
“Sikur një gur stërrall,
në gji zjarrin e ka ngjall,
qoftë në lum e qoftë në det,
zjarr i tij nuk humbet!”
Ky zjarr është vetë poezia e Asllanit një flakë që ndriçon, që ngroh, por edhe të trondit. Ajo të bën për vete dhe të çon përtej kufijve të fjalës, atje ku poezia përqafohet me jetën, ku ndjenja bëhet këngë dhe fjala kthehet në shpirt.
Në këtë mënyrë, Asllani e gjeti frymëzimin e tij në gjirin e popullit dhe në këngën e vendlindjes. Aty ai mori nektarin e poezisë, përthithi urtësinë e Labërisë, ndjeshmërinë e vargut dhe reflektimin e botës shpirtërore. Kështu lindi ajo që ai vetë e quante me modesti e krenari
Në fund, poezia e Ali Asllanit është si një lis i fortë që rrënjët i ka në tokën e Labërisë, por degët i ngre drejt qiellit të përjetësisë. Nga fjala e tij buron dritë, nga drita lind ndjenja, dhe nga ndjenja lind ajo që s’mund të vdesë kurrë shpirti i poezisë shqiptare.
3.
Ai lindi në fshatin Vajzë të Vlorës, një vend i vogël, por me shpirt të madh, i mbështetur mes maleve dhe detit, aty ku fryma e Labërisë përzihet me aromën e luleve të fushës dhe me kripën e Jonit.
Pikërisht ky vend i dhuroi poetit frymëzimin e parë, ndjesinë e thellë të dashurisë për natyrën, për njeriun e thjeshtë dhe për atdheun.
Në përshkrimet e tij poetike, Asllani shpesh kthehet në vendlindje, si të kërkonte në kujtesë zërat, aromat dhe dritën e fëmijërisë. Ndoshta, në vargjet e tij ai ka pasur parasysh edhe shpellën e Bletës, një mrekulli natyrore që ndodhet në afërsi të fshatit Vajzë. Ai e përshkruan me dashuri e mall, duke i dhënë shpirt një peizazhi që për të nuk është thjesht një vend, por një simbol i jetës dhe i ëmbëlsisë së poezisë:
“Në katundin Vajzë të Vlorës,
më tej bregut Allatoj,
kur nise për në Plocë, më të djathtë rrëzë përrojt,
ka pas qenë një shpellë e madhe,
dhe mbi sup të saj Beuni, rreth me pyje plot sorkadhe.
Shpella quhej Shpella e Bletës,
me një maj si thikë e prehur,
ledhe-ledhe, hoje-hoje mjalti kish në gjinë e saj fshehur…”
Këto vargje janë një dëshmi e fuqisë së kujtesës dhe e dashurisë për vendlindjen. Poeti nuk e përshkruan thjesht natyrën, por e personifikon atë shpellën e bën nënë që fsheh nektarin e jetës, malet i shndërron në mburoja krenarie, dhe çdo detaj i peizazhit merr frymë si qenie e gjallë.
Në shpirtin e poetit, Vajza nuk është thjesht një fshat, por djepi i fjalës dhe i frymëzimit, burimi prej nga rrjedh e gjithë poezia e tij. Aty lind muzikaliteti i vargut, aty marrin jetë figurat poetike, dhe aty përzihet mjalti i gjuhës me gjakun e kujtesës.
Kështu, Ali Asllani mbetet poeti që ngriti fshatin e tij në art, që i dha Labërisë një zë të përjetshëm dhe që na mësoi se poezia lind aty ku njeriu ndien mall për tokën që e rriti.
Ali Asllani ka lindur në fshatin Vajzë të Vlorës, në zemër të Labërisë një vend i vogël, por i mbushur me dritë, zëra dhe frymë poetike. Aty, mes gjelbërimit, maleve e përrenjve që gurgullojnë, u formua shpirti i tij krijues. Ky fshat do të bëhej më pas burimi i frymëzimit për shumë nga vargjet e tij më të bukura.
Në përshkrimet e veta, Asllani ndalet shpesh te peizazhet e fëmijërisë, duke u kthyer me mall te çdo gur, krua e shpat mali. Ndoshta, në poezitë e tij ai ka pasur në mendje edhe shpellën e Bletës, një vend i rrallë që gjendet pranë Vajzës. Ai e përfytyron me saktësi e dashuri:
“Në katundin Vajzë të Vlorës,
më tej bregut Allatoj,
kur nise për në Plocë, më të djathtë rrëzë përrojt,
ka pas qenë një shpellë e madhe,
dhe mbi sup të saj Beuni, rreth me pyje plot sorkadhe.
Shpella quhej Shpella e Bletës,
me një maj si thikë e prehur,
ledhe-ledhe, hoje-hoje mjalti kish në gjinë e saj fshehur…”
Në këto vargje, natyra nuk është vetëm sfond, por një qenie e gjallë, e ngrohtë, që ruan brenda vetes sekretet e fëmijërisë dhe ëmbëlsinë e jetës. Shpella e Bletës kthehet në një simbol të frymëzimit poetik, në vendin ku fjalët e Asllanit marrin aromën e mjaltit dhe tingullin e këngës popullore.
Për Ali Asllanin, Vajza nuk është thjesht një fshat, por zemra e poezisë së tij vendi ku ai mësoi ritmin e jetës, gjuhën e njerëzve të thjeshtë, dhe muzikalitetin e vargut. Aty lindën tingujt, metaforat dhe ndjenjat që më vonë do ta shndërronin në një nga poetët më lirikë dhe më të ndjerë të letërsisë shqiptare.
Në fund, poezia e Ali Asllanit mbetet si një këngë që s’pushon kurrë së kumbuar nëpër male e lugina, në zemrat e njerëzve dhe në gjuhën shqipe. Ajo është si një krua i ftohtë që buron pa u ndalur, si një bletë që fsheh mjaltin në shpirtin e fjalës. Nga fshati i tij i dashur, Vajza, e deri në altarin e letërsisë shqiptare, ai ngriti një urë drite midis së kaluarës dhe përjetësisë.
Vargu i tij jeton si një frymëmarrje e Labërisë, si një melodi që s’e ndal as koha, as harresa. Dhe sa herë lexojmë poezitë e tij, duket sikur një zë i butë nga mali thotë:
“Unë jam ende këtu,
në kruan e fshatit,
ku fjala bëhet këngë
dhe shpirti bëhet dritë.”
Poezia e Ali Asllanit është si një këngë që s’pushon së jetuari. Ajo buron nga zemra e Labërisë, si një krua që rrjedh pa u tharë kurrë. Në çdo varg ndien aromën e vendlindjes, tingullin e fjalës dhe zjarrin e shpirtit të tij poetik. Dhe kështu, emri i Ali Asllanit mbetet i gdhendur në gurët e Vajzës si fjala që u bë këngë dhe si kënga që u bë përjetësi.
Në fund të rrugëtimit poetik të Ali Asllanit qëndron një dritë e qetë, si perëndimi mbi malet e Labërisë. Ai nuk na la pas vetëm vargje, por një frymë që flet me gjuhën e tokës, të erës dhe të dashurisë për jetën. Poezia e tij është si një krua që buron pa pushim në zemrën e fjalës shqipe, si një bletë që fsheh mjaltin në shpirtin e kujtesës.
Sa herë lexojmë vargjet e tij, duket sikur dëgjojmë një jehonë që vjen nga thellësitë e Vajzës një zë që thotë me mall:
“Unë jam biri i kësaj toke,
që këndon me zërin e gurëve,
me gjakun e diellit,
dhe me fjalën që s’vdes kurrë.”
Kështu, Ali Asllani mbetet poeti i përjetësisë shqiptare, që ktheu jetën në poezi dhe poezinë në dritë.
