Mbiemri im anglez Lloyd ,banka Lloyd,trageti Lloyd dhe si na vranë stërgjyshët…
Gëzim Llojdia
1.
Fshati…
Një fshat ku bora pllakos në dimër.Një pllakëz e bardhë mbi heshtjen.Dhe dikur kishte vetëm një udhë.Dhe si një shteg i ngushtë,që dinte vetëm të zbriste e të ngjitej,pa zhurmë.Në atë shteg shkonte koriera.Në kohën e shkuar Sot janë tri udhë,asfalti i zi i ri,që çan malet,por s’e prish dot kujtimin.Ajo çfarë të del përpara është fushnajë me gurë.Gurë në ledhe.Gurë në murre. Shtëpi prej guri,të ngritura me mund dhe fjalë të pashprehura.Dhe pemishte,të rrethuara nga mure, që mbajnë jo vetëm tokën.Por dhe vitet,dhe heshtjen e atyre, që kanë ikur.
Ky është Progonati…
…Në qendër rri një rrap.I madh,i moçëm,i heshtur dëshmitar i gjithçkaje.Kurora e tij,në dimër,mbulohet nga një bardhësi e thellë,dëbore.Dhe si mendimet, që s’kanë zë. Në verë, krahët e tij hijezojnë krejt.Si duar,që përqafojnë pa fjalë.Poshtë tij, është stadiumi.Edhe ky me gur.I ndërtuar nga durimi dhe dashuria për sportin.Mbetur aty, për të mos u zhdukur.Po një gjë nuk shquaj mirë.E pyeta dy vjet më parë djalin e Seitit dhe Dites :ore si e kishte emrin ai portieri i famshëm?Dania i filmit ku është këtu?Mbi këtë lartësi deti.
Mbi këtë lartësi, mali frymon. Pastaj vijnë lagjet.Pemishte dhe gurë.Spitali, që s’është më.Shkolla në qendër,ende si një zemër, që rreh me kujtime fëmijësh.
Një luzmë uji rrëshqet vertik, me nxitim, nëpër kanione.Mbledh gjethet.I shoshit.Një lumë, që s’është lumë siç e njohim.Ai copëzohet,bie zhduket mes shkëmbinjve.Dhe bie copë-copë nëpër shkëmbinj.S’e shohim kurrë plotësisht, si shumë gjëra që ndodhin në këtë vend.
I gjithë terreni është gri.Një gri, që përthith dritën dhe e kthen në kujtim.Pemët janë gjysmë ajri.Degët e tyre çajnë qiellin sikur të kërkonin të dilnin përtej.Mund të numërosh gjethet.Mund të ndjesh frymën ,në secilën degë.
Shtëpi të braktisura.Dritare të mbyllura me vite.Por ka edhe kthime.Disa, ndoshta,po kthehen nga emigrimi. Apo më duket mua. A është kjo dëshirë apo e vërtetë?Diku, një vashë ka varur një çarçaf të bardhë. I ndritshëm.E ka nxjerrë jashtë,në diell, për t’u tharë.Si një shenjë.Si një frymëmarrje e re në fshatin e heshtur.
Fshati…
2.
Gjatë vozitjes nëpër shtigje guri…Lagjia e të parëve të mi është atje, në thellësi. E mbyllur mes maleve, e harruar, por e gjallë në kujtimet e mia.Mbaj mend kur bëheshin dasmat në socializëm, kur çdo ngjarje ishte një ngjarje kolektive.Festë për të gjithë. Ata vishnin të bardha.Nxinin fytyrat me të zezën e kazanit.Dhe gazi, ai gaz, .që ndihej tej përtej. .I nxitur nga ritmi i këngëve dhe valleve që s’ndaleshin kurrë.Ata ,që dikur kishin rininë e tyre.Na dukeshin si Kiri i atij filmi babilonas.Aq të pamshëm.Aq të bukur.Të gjatë.Të dy vëllezërit përkrashi gështenjës.Mbaj mend njerin e thërrisnin Banush.Tjetrin e kam harruar.Dhe gjithë lagjia në dasmë.Gumëzhinte.Gratë.Vashat e pashme.Sot megjithëse gradualisht e humbin këtë tipar ,teksa plaken.Vë këmbën te guri i prakut.Paksa i trubulltë.I thinjur në mendime.Ato kohëra të fëmijërisë time edhe pse për disa ditë. Kishin një shikim të thellë,të mbyllur, sikur kishin jetuar shumë më shumë se sa mund ta besonte mendja.Si një pasqyrë e vjetër, që tregon gjithçka.Por pa mundur të shpjegojë asgjë.Sot, megjithëse gradualish,t ata e humbasin këtë tipar të veçantë, ky ndryshim është i padukshëm.Po plaken. Koha bën punën e saj, dhe në sytë e tyre, që gjithnjë bëhen më të vegjël,mund të shohësh reflektimet e viteve,që kanë kaluar.Vë këmbën te guri i prakut, paksa i trubullt,i vjetër.I thinjur si mendimet,që më vijnë.Dhe ndërsa mendoj.Ndjej një boshllëk të papërshkrueshëm E gjithë ajo kohë që kaloi.Të gjitha ato fytyra, ato kujtime që ngelën aty.Mbi ata gurë, që nuk lëvizin kurrë. Në çdo hap, që bëj, e ndjej peshën e gurrëve.Dhe të njerëzve, që kemi humbur dhe që nuk mund të kthehen më.
3.
Një pyetje kam bërë gjithë kohës…
Sepse të gjithë na pyesnin.Se nga e kishte prejardhjen mbiemri ynë, Llojdia.Madje shpesh na e ngatërrojnë.Na e thonë ndryshe për disa dhe ndryshe për të tjerë.E shqiptojnë ndryshe, sikur të ketë pasur një ndarje të padukshme.Një copëzim në histori, që na ka lënë pas.Një gazetar,që lexon çdo ditë gazetat e thotë me një theks tjetër.Të tjerë e thonë, por pa e shqiptuar siç duhet, pa e ndjerë përmendjen e saktë të atij tingulli.Dhe bashkë me këto, shkëmbehen çdo fjalë, çdo përmendje e mbiemrit tonë është si një përsëritje pa fund.
…Një ditë, Bashkim Hoxha,rreth shtatë vjet më parë,më tha: “A e them mirë Llojdia?” Dhe unë iu përgjigja, “Po, e thua mirë.” Megjithatë,dikush e kishte lidhur mbiemrin tim me fjalën “llois” ,por nuk ishte ashtu.Ata,që mund të kishin marrë ndonjëherë ndonjë formë tjetër,nuk ishin kurrë njerëz, që shquheshin për lloisje. Se ata s’kishin lloisur aq shumë.Pra ata nuk kishin asnjë lidhje me atë fjalë.Nuk ka rrugë tjetër për të ecur në kërkim të gjetjes së mbiemrit. Edhe pse shohim përpjekje të vazhdueshme dhe ndonjëherë përpiqemi të gjejmë ndonjë shenjë,asgjë nuk duket se ndihmon.Përkundrazi,rrjedhat e ngjarjeve duket sikur po na largojnë gjithnjë e më shumë nga një përgjigje e qartë.E mbushur kjo me një ndjesi të thellë humbjeje,që më shumë se misticizëm, është një lloj mungese,që nuk mund të plotësohet.E megjithatë,u angazhua deri në fund.Kërkuam në çdo cep,në çdo mundësi,duke u munduar të zbulojmë ndonjë përgjigje.Por përgjigjja që morëm gjithmonë ishte ajo që na lë pa fjalë: “Nuk e dimë nga vjen ky mbiemër!” E pastaj mbetëm të gjithë me një ngritje supesh. Kjo është përgjigjja, që mbeti. Asnjë rrugë tjetër për t’u ndjekur. Vetëm heshtje.Se dimë nga vjen ky mbiemër!
3.
Dua të bëj një databezë…Një pemë familjare.Po mundohem, por ngec thellë,në errësirën e harresës.Nuk ka dokumenta.S’ka memorie.Me një fjalë,tenia e trurit ka përfunduar,si një fije e brishtë, që ka mbetur tërësisht e thyer.Shekuj kohë, të gjithë ata shekuj që e kanë kaluar. Dhe ne, përpiqemi të gjejmë atë, që ka kaluar përpara nesh.Atë, që ka ikur e mjegulltë dhe e shpërndarë në çdo drejtim,por që tani është i paqasshëm.Atëherë, i drejtohemi misticizmit të vërtetë. Misticizmit ,që na mbajti të uritur në errësirën e kohës. Si mund të thotë të vërtetën misticizma?Si mund të na shpjegojë ajo çfarë na mungon dhe çfarë kemi harruar?Por, misticizmi është shumë më shumë se aq. Është energji e mbajtur atje.Një memorie gjigande atje ku koha nuk ka filluar e as nuk ka mbaruar.Aty ku gjithçka ka qenë dhe është,dhe do të mbetet përjetë.Ata,ata që ishin para nesh, e ndjenë, e panë, e jetuan atë energji, që ende qëndron aty, duke na pritur.Ata ishin aty edhe kur ne ende s’kemi ekzistuar.Ata janë ata, që kanë çelësat e çdo dere.Çdo dyere që hapet, ata e hapin. Edhe kur ne të mos jemi më.Kur qelizat tona të plaken dhe trupi ynë të jetë vetëm pluhur.Ata do të vazhdojnë të jenë. Ata, të cilët ishin para nesh, dhe do të jenë pas nesh.Dhe ne, një ditë do të ikim.Si të gjithë. Do të shuhen zërat tanë. o të ndalen hapat tanë.Ata, ata, që ishin atje,do të mbeten atje,pa ndryshuar.Ata janë “arkivi i historisë sonë”,të cilin mund ta kërkojmë vetëm duke hapur dyert, që ata e dinë. Një arkiv i shpirtit të përjetshëm, që ndihmon për të kuptuar se çfarë ka ndodhur dhe çfarë do të vijë.
Shkurt:Parardhësit tanë janë nga fshati Progonat i Tepelenës. Mbiemri ynë ka qenë: Harruni.
Pema e Familjes Llojdia
Mbiemri fillestar –Haruni
Në vitin 1800 marrin mbiemrin Lloyd
Llojdi
a-Llojdi-u
Në regjistrin e gjendjes civile Gusmar- Tepelene
b-Llojdia -j
Në regjistrin e gjendjes civile Kotë –Vlorë
Gërma j është shtuar pas kongresit të Drejtëshkrimit
Të paktën në shekullin e XIX. Aty, aty fillon edhe historia e këtij rrëfimi.Dhe e një kërkimi, që kalon përmes mundimeve dhe errësirës.Por,që gjithsesi kërkon të gjejë një lidhje me atë që ka qenë dhe që do të mbetet.
4.
Dy- tre vjet më parë,isha në Progonat.Në atë vend,që mbart gjithë shpirtin tim Atje ku dikur ishte shtëpia e gjyshit,por është shtëpia e xhaxhait,që qëndron ende në të njëjtin truall,mbi të cilin “shkrimi i jetës” ka lënë shenjat e tij.Ky vend i paharruar ka shpirtin e tij, dhe edhe pse gjyshi dhe gjyshja nuk janë më në këtë botë, ata bëjnë jetën e parajsës në varrezat e fshatit.Varrezat janë një vend i shenjtë.Atje ku prehen ata,që na dhanë jetën.Ata, që na mësojnë se çfarë do të thotë të jesh i lidhur me tokën dhe historinë e saj.
5.
Në rrugdaljen e Progonatit,është udha e asfaltuar, që të shpie në Gusmar.Ajo një udhë, që njihet mirë nga ata që kanë kaluar aty. Sa herë kemi bërë këtë udhë në shi,borë,zheg e acar duke udhëtuar për katër-pesë orë në këmbë, nga qafa e Këmbësit, për të arritur tek gjyshërit.E kujtoj këtë udhë,si një varg mundimesh dhe bukurish,që gjithmonë ka pasur një aromë nostalgjie. Ashtu si një rrugë, që të shpie tek kujtimet më të thella të jetës.Dhe çdo hap,çdo shkëmb,çdo gjethe ka një histori të vetën.
6.
Shtëpia e gjyshërve është pranë disa shtëpive të tjera,që dikur ishin të mbushura me jetën e fshatit.Me të qeshura dhe zëra të gëzuar.Ajo ishte gjithmonë një vend i ngrohtë, ku koka e lodhur gjen paqe.Ku zemra mund të rrahë më lirshëm.Dhe ku çdo mbrëmje,nën dritën e zjarrin në oxhak,tregoheshin histori që ngjallnin ndjenja të thella.
Në atë lagje, pak më tutje,ishte shtëpia e Asim Zenelit.Heroi i cili, edhe pse kohët kanë kaluar mbetet një kujtim në mendjen time. Sa herë shikoja tek hyrja e shtëpisë së gjyshit, ku ishte një cezmë e vjetër ,që lëshonte ujë të ftohtë, e mbushur me gurë .Atje ka qenë, shtëpia e të parëvev tanë.Shtëpi guri.
Ato ishin dëshmitarët e asaj kohe.Dëshmitarët e një jete,që kishte filluar,që shumë kohë më parë.Ata gurë,që ngjanin si të heshtur,por që gjithçka dinin.Ata tregojnë,ndoshta,për një banesë dy -3 kate, një shtëpi që kishte patur dikur më shumë jetë, më shumë njerëz.E kur mendoj për të.Shtëpia më duket si një ëndërr, që ka marrë formë dhe tani mbetet vetëm një gjurmë, por pa u zhdukur nga kujtesa.
E ndjej ende dhe sot,në çdo hap që hedh, shijen e ujit të ftohtë, që vjen nga cezma.Aromën e drurit të zjarrit, që shpërndahej në çdo cep të dhomës, dhe zërat e të dashurëve tanë.Ata nuk janë më aty, por kujtimet e tyre janë të gjalla,më të gjalla se kurrë, dhe ndoshta, në këtë moment,ata janë më pranë se kurrë.Sepse gjithçka,që na lënë pas,është një pasuri,që nuk mund të shkatërrohet nga koha.
Dhe varrezat e fshatit janë një mësim i heshtur.Dhe një kujtesë e përjetshme se çdo jetë është një cikël,që ikën dhe s’kthehet më.
6.
Aty nga fundi i shekullit të XIX.Stërgjyshi im me djalin e tij dhe vëllaun e vet sëbashku me 20 kurveleshas të tjerë nisen në emigrim.Ishin kohë të vështira.Uria ndihej kudo.Ata kanë shkuar në qëndër të Vilajetit të Janinës.Kanë punuar disa kohë atje,por punë nuk kishte.Dikush u ka thënë se punë kishte në Korfuz.Mbasi janë kthyer në fshat kanë dhënë fitimet janë nisur sërish,por këtë herë drejt Korfuzit.Atje kanë gjetur punë në port.Puna ishte e rëndë në ngarkim shkarkim. Këtu kanë punuar për shumë kohë .Herë pas herë ktheheshin në fshatin e tyre.Atje kishin lënë gratë me dy fëmijë të vegjël.Njëri ishte gjyshi im dhe tjetri kushuri i tijMustafai- Mucua.
Një ditë në Korfuz u ndriti fati.Por pas atij fati fshihej vdekja e tyre.Trageti:”Lloyd”,që bënte udhën detare të vendeve të Adriatikut, kërkoi punëtorë të fortë dhe të tre Harrunajt fillojnë punë atje.Për shumë kohë bëjnë udhën detare në vendet e Adriatikut.Herë pas herë,ata ktheheshin në fshatin malor dhe me të ardhurat e krijuara nga trageti ndërtuan një shtëpi të madhe me dy-3 kate me gurë.Kështu kanë vijuar deri sa një ditë stërgjyshit quhej Mahmut i besohet puna e administratorit të tragetit.Tani kur ktheheshin në fshatë,fshati thoshë:”Erdhën ata të Lloydit.Erdhën Lloydët,erdhën Llojditë.
Mbiemri ekzistues :Harruni,pas disa vitesh,ishte harruar,pothuajse.Edhe përdoruesve edhe banorëve u pëlqente mbiemri i ri :Lloyd.Duke shkuar në viset e Adriatikut për punën e mirë dhe besnikërin ata fituan besimin e anglezëve dhe tani firmosnin si :Lloyd.
Nga puna që kishin fituar tre vete,Mahmuti ishte administrator.Ishte tregtar i lindur i besës dhe u shërbeu anglezëve deri në fund sa vranë.Ata kishin krijuar një pasuri deri në 750.000 stërlina.Nga të cilat 300.000 stërlina njëri vëlla,300.000 stërlina vëllau tjëtër Llojdi.Djali kishte 150.000 stërlina.Me këtë shumë.ata u kërkuan pronarëvevqë tragetin që bënëte këtë linjë për të cilin ata kishin vite që punonin të blinen me shumën prej 7500.000stërlina.Kan rënë dakort dhe kanë hskuar në Angli për të vendosur firmat përfundimtare dhe për ta bërë të tyre tragetin Lloyd.Kanë nënshkruar kontratën pronari dhe Mahmut Haurini Lloyd dhe pas kësaj kanë organizuar një darkë të vogël në kabinë dhe të nesërmen do të niseshin për në viset e tyre.Nga ky moment deri më sot gjitshcka mbetet mister.Thuhet se ata u vranë dhe u janë marrë stërlinat.Ndërkaq edhe trageti nuk u bë pjesë et yre.Të tre trupat janë hedhur në det.Dhe trageti filloi po atë rrugë,por pa tre pjestarët shqiptarë që shkuan ta blejne atë.Ata kishin mbetur në detine ftohtë të Anglisë.Stërlinat janë marrë dhe janë hedhur në themel të Bankës :”Lloyd”.Sot kjo bankë ka detyrimin që tua kthej pasardhësve të familjes( Haruni) Llojdia shumën e cila shkon në miliona paund.Trgei filloi rrugën,por në Korfuz n dikush i ka pyetur për tre shqiptarë ,por askush nuk u dha përgjigje.Në fshat tashmë kishin mbetur dy gra.Njëra strëgjyshja ime Emlo me djalin e vogël gjyshi im Haxhi Llojdiu dhe kunata e saj me djalin e saj të vogël vërsnik me gjyshin tim,që quhej Mustafa Llojdiu.Shkurt thirrej Muco dhe ishte tepër inteligjent.Ishte orator i zgjuar.Gratëd ërguan njerzë në Korfuzë për të kërkuar burrat e humbur dhe djalin e strëgjyshit tim Mahmutit,por nuk kanë marrë asnjë përgjigje.
Përgjigjia ishte s’dimë gjë.Ishin kohë të errta dhe të pasigurta.Dy gra malësore me 2 fëmijë të vegjël ,nuk mund të bënin dot asgjë.Të dy fëmijët u rritën dhe u morrën me bagëti.Erdhi lufta e parë e përbotshme.Andartët dogjën fshatin dhe mes tyre banesën me dy-3 kate të stërgjyshit tim.Pasardhësit nuk kishin më fuqi ekonomike.Mucua aty nga fundi i viteve 40 sapo zuri lufta e dytë,iku në Turqi dhe nuk u mësua kurrë gjë se cfarë ndodhi me të.Ca thoshin u martua ca thoshin u pasurua,ca thoshin kishte mbetur i varfër.Asnjë lajm dhe asnjë kontakt ska mbajtur familja.Dhe Mucua humbi,pa nam e nishan në vend të huaj.Nga Llojdit mbeti vetëm gjyshi im Haxhi Llojdiu,që kishte 2 djem babain tim dhe 2 vajza.Kociu u martua me Shunje Llojdiu, ai punoi në fermën e Kotës deri në pension.Babi im ishte në fermën e Kotës u martua me Rabie Fikaj nga Kuci.Motra e madhe Merzai u martua me Alush Begën nga Lekdushi dhe Aishe,motra e vogël u martua me Tomorr Dacin nga Progonati.Gjyshi sipas dokumentave ka qenë pjesmarrës në luftën e Vlorës.Xhaxhai Koci Llojdiu ka qenë pjesmarrës në luftën e dytë ,partizan në brigadën e XIV-s në Përmet.
Kështu deri në vitet ‘80 shtëpia e gjyshit ishte e vogël me dy dhoma.Pas saj xhaxhai ndërtoi një tjetër,por edhe ajo mbeti shkretë.Ata ikën në emigrim.
…Lidhur me mbiemrin.Ata të Progonatit në dokumenta zyrtare e kanë mbiemrin Llojdiu.Dhe në të Vlorë:Llojdia.Vonë është shtuar një j nga zyra e gjëndjes civile,pas kongresit të drejtëshkrimit.
7.
Kur hyra në banesën e stërgjyshëve të mi.Një trishtim i thellë më kaploi.Ndjeva si një pesha e rëndë që më mbyllte frymëmarrjen. Banesa ishte e heshtur.Dhe si një shpirt, që kishte humbur rrugën e tij.Dhe si një kujtim që kërkonte të shpëtonte.Por i gjallë nuk mund të bëhej më.Pemishte,t që dikur mbushnin ajrin me aromën e frutave të pjekur dhe tingujt e zogjve.Ishin të rrëzuara.Shtëpi e përhumbur,si një jetë,që kishte humbur bukurinë e saj. Gurët e murit që kishin qenë dikur të ngrohtë nga drita e diellit të verës.Ishin të ftohtë dhe të krisur.Si rrudhat, që shfaqen në fytyrën e një njeriu pas vitesh.Ujët i ftohtë pikonte ngadalë,pikë pas pike, dhe çdo pikë që binte në tokë krijonte një melodi të trishtë.Dhe si një kujtim, që shndërrohej në heshtje. Ndoshta çdo pikë uji ishte një lot.Një përkujtim i asaj që kishim humbur Po, pikë pas pike, gjithçka po zhdukej.Poshtë, në thellësi të tokës, shtrihej një peizazh i frikshëm, kanionet e Progonatit. Ato,që kishin mbijetuar dekada pas dekadash,duke ruajtur sekretet e natyrës.Ato ishin si plagë të hapura,që ndiheshin më të thella pas çdo lëvizjeje të tokës.E midis këtyre kanioneve,mes atyre shpellave misterioze,ishte ajo e asteroidit,ajo që eksploruan italianët pas viteve ’94. Ajo shpellë, që mund të kishte qenë një labirint i padukshëm,që mbante të fshehura sekretet më të errëta të natyrës dhe historisë.E kujtoj si një vend, që i shpëtonte çdo dite të zakonshme.Më shumë se kurrë, ajo shpellë dhe ajo banesë aty sipër mbante sekretet e një jete, një të kaluar që nuk mund të harronte.
-Kur do të kthehemi më këtu?
Orakulli i D.E.Harris thotë aty-këtu:
…Unë e quaj veten time,
ky trup jam unë
i qëllimshëm dhe i zgjuar
zëri im intim, rrezatues
kalon nëpër dhe përsëri
poshtë dhe përtej
dhe nga qeliza buron
dërguar dhe marrë
nga embrioni i qenies,
i qëndrueshëm
përpara emërtuar vezë dhe farë
dhe si shpërndahemi ne,
që emërtojmë të gjitha gjërat
duke u tërhequr në zhdukjen tonë
Unë endem, i kthyer në hapësirë…
The surname Lloyd, the Lloyd Bank, the Lloyd ferry, and the tragic story of how my great-grandparents were killed…Gëzim Llojdia
1
The Village…
A village where snow settles heavily in winter. A white layer spread over silence. Once, there was only a single road—like a narrow path that knew only how to descend and climb, without a sound. Along that path passed the courier, in times gone by. Today there are three roads, new black asphalt cutting through the mountains, yet unable to erase the memory.
What appears before you is a stony plain. Stones in the terraces. Stones in the walls. Houses of stone, built with toil and unspoken words. And orchards, enclosed by walls that hold not only the soil, but also the years—and the silence of those who have departed.
This is Progonat…
…At the center stands a plane tree. Large, ancient, a silent witness to everything. In winter, its crown is covered by a deep whiteness of snow—like thoughts that have no voice. In summer, its branches cast shade over all, like hands that embrace without words. Beneath it lies the stadium, also of stone, built with patience and a love for sport—left there so as not to disappear.
Yet there is one thing I do not clearly recall. Two years ago I asked the son of Seiti and Dita: “What was the name of that famous goalkeeper?” Dania—from the film—where is he here, at this altitude above the sea?
At this height, the mountain breathes. Then come the neighborhoods—orchards and stone. The hospital, no longer there. The school in the center, still like a heart that beats with children’s memories.
A swarm of water slides vertically, rushing through the canyons. It gathers leaves, sifts them. A river that is not a river as we know it. It fragments, falls, disappears among the rocks—falling in pieces through the cliffs. We never see it in full, like many things that happen in this place.
The whole landscape is gray—a gray that absorbs the light and turns it into memory. The trees are half air. Their branches pierce the sky as if seeking to go beyond. You can count the leaves. You can feel the breath in each branch.
Abandoned houses. Windows closed for years. Yet there are returns. Some, perhaps, are coming back from emigration—or so it seems to me. Is it desire, or is it truth?
Somewhere, a young woman has hung a white sheet—bright—outside in the sun to dry. Like a sign. Like a new breath in the silent village.
The village…
2.
While driving along stone paths… the neighborhood of my ancestors lies there, deep within. Enclosed by mountains, forgotten—yet alive in my memories.
I remember the weddings during socialism, when every event was a collective one. A celebration for all. They wore white. They darkened their faces with the soot of the cauldron. And the laughter—that laughter—could be felt far and wide, carried by the rhythm of songs and dances that never seemed to stop. They, who once had their youth, appeared to us like Kiri from that Babylonian film—so striking, so beautiful, so tall—the two brothers standing side by side near the chestnut tree. I remember one was called Banush; the other, I have forgotten.
And the whole neighborhood at the wedding—it buzzed. The women. The beautiful young girls. Today, even though they gradually lose that quality as they age, I step onto the stone of the threshold—slightly clouded, grayed by thought. Those times of my childhood, even if only for a few days, held a deep, closed gaze, as if they had lived far more than the mind could believe. Like an old mirror that shows everything, yet cannot explain anything.
Today, though they slowly lose that distinct trait, the change is almost invisible. They are aging. Time does its work, and in their eyes, which grow smaller with the years, you can see the reflections of all that has passed.
I place my foot on the threshold stone—dim, worn, aged—grayed like the thoughts that come to me. And as I think, I feel an indescribable emptiness. All that time that has gone by. All those faces, those memories that remain there—upon those stones that never move.
With every step I take, I feel the weight of the stones…
and of the people we have lost, who can never return.
3.
I want to build a database… a family tree. I try, but I get stuck deep in the darkness of forgetting. There are no documents. There is no memory. In a word, the thread of the mind has ended—like a fragile strand, completely broken.
Centuries of time—all those centuries that have passed. And we try to find what came before us. What has gone—blurred and scattered in every direction—and is now unreachable.
So we turn to true mysticism. A mysticism that kept us hungry in the darkness of time. How can mysticism tell the truth? How can it explain what we lack and what we have forgotten?
Yet mysticism is far more than that. It is energy preserved there. A vast memory where time has neither begun nor ended—where everything has been, and is, and will remain forever. Those who came before us felt it, saw it, lived that energy which still remains there, waiting for us. They were there even when we did not yet exist. They are the ones who hold the keys to every door. Every door that opens—they are the ones who open it, even when we are no longer here.
When our cells grow old and our bodies become nothing but dust, they will continue to exist. They—the ones who came before us, and those who will be after us. And we, one day, will leave, like everyone else. Our voices will fade. Our steps will cease.
They—those who were there—will remain there, unchanged. They are the “archive of our history,” which we can only seek by opening the doors they know. An archive of the eternal soul, helping us understand what has happened and what is yet to come.
In short:
Our ancestors are from the village of Progonat in Tepelena. Our original surname was Harruni.
The Llojdia Family Tree
Original surname – Haruni
In the 1800s, the surname changed to Lloyd
Llojdi
a) Llojdi-u
– In the civil registry of Gusmar, Tepelena
b) Llojdia -j
– In the civil registry of Kotë, Vlorë
The letter “j” was added after the Orthography Congress.
At least in the 19th century—there, there begins the story of this narrative. And of a search that passes through hardship and darkness, yet still seeks to find a connection with what has been—and what will remain.
4.
Two or three years ago, I was in Progonat—in that place which carries my entire soul. There, where my grandfather’s house once stood, now my uncle’s house remains, on the same ground upon which the “writing of life” has left its marks.
This unforgettable place has its own spirit, and even though my grandfather and grandmother are no longer in this world, they live the life of paradise in the village cemetery. The cemetery is a sacred place—where those who gave us life now rest. They are the ones who teach us what it means to be connected to the land and to its history.
5.
At the exit of Progonat, there is the paved road that leads to Gusmar. It is a road well known to those who have traveled it. How many times have we walked that road—in rain, in snow, in heat and in frost—journeying for four or five hours on foot, from Qafa e Këmbësit to reach our grandparents.
I remember this road as a chain of hardships and beauty, always carrying a scent of nostalgia. Like a path that leads you to the deepest memories of life. And every step, every rock, every leaf has its own story.
6.
Toward the end of the 19th century, my great-grandfather, together with his son and his brother, along with about twenty other men from Kurvelesh, set out into emigration. Those were difficult times. Hunger was felt everywhere.
They went to the center of the Vilayet of Ioannina. They worked there for some time, but there was no steady work. Someone told them that there was work in Corfu. After returning to the village and handing over their earnings, they set out again—this time toward Corfu.
There, they found work at the port. The labor was heavy—loading and unloading cargo. They worked there for a long time, occasionally returning to their village. There, they had left their wives with two small children. One was my grandfather, and the other was his cousin, Mustafa—called Muço.
One day in Corfu, fortune seemed to shine upon them. But behind that fortune lay their death.
A ferry named “Lloyd”, which operated routes across the Adriatic, was looking for strong workers. The three Harruni men began working there. For a long time, they traveled through the Adriatic ports. From time to time, they returned to their mountain village, and with the income they earned from the ferry, they built a large stone house of two or three floors.
They continued like this until one day my great-grandfather, Mahmut, was entrusted with the role of administrator of the ferry. From then on, whenever they returned to the village, people would say:
“They have come—the men of Lloyd. The Lloyds have come. The Llojdis have arrived.”
The original surname, Harruni, after some years, was almost forgotten. Both the family and the villagers came to prefer the new surname: Lloyd. Traveling across the Adriatic, through their good work and loyalty, they earned the trust of the English, and they began to sign their name as Lloyd.
From their work, the three of them accumulated great wealth. Mahmut, as administrator, was a natural trader, a man of honor, and he served the English faithfully until the end—until they were killed. Together, they had amassed a fortune of up to 750,000 pounds sterling. Of this, 300,000 belonged to one brother, 300,000 to the other, and 150,000 to the son.
With this sum, they requested from the owners to buy the ferry on which they had worked for years, offering 750,000 pounds. An agreement was reached, and they traveled to England to finalize the purchase and sign the contract, making the ferry Lloyd their own.
The contract was signed—by the owner and Mahmut Haruni Lloyd. Afterward, they organized a small dinner in a cabin, planning to depart the next day for their homeland.
From that moment on, everything becomes a mystery.
It is said that they were killed and their money stolen. The ferry never became theirs. Their three bodies were thrown into the sea. The vessel continued its route—but without the three Albanian men who had gone to buy it. They remained in the cold waters of England.
It is said that the money was taken and used in the foundations of the bank “Lloyd”. Today, this bank is believed to owe the descendants of the Haruni–Llojdia family a sum that amounts to millions of pounds.
The ship continued its route, and in Corfu, someone reportedly asked about the three Albanians—but no one gave an answer.
Back in the village, two women remained. One was my great-grandmother, Emlo, with her young son—my grandfather, Haxhi Llojdiu. The other was her sister-in-law, with her own young son, the same age as my grandfather—Mustafa Llojdiu, known as Muço, a very intelligent boy and a gifted speaker.
The women sent people to Corfu to search for their lost husbands and for Mahmut’s son—but they never received any answer.The answer was always the same: “We know nothing.” Those were dark and uncertain times. Two mountain women, with two small children, could do nothing.
The boys grew up and turned to herding livestock. Then came the World War I. Greek andartes burned the village, including the two- or three-story house of my great-grandfather. The descendants no longer had economic strength.
Toward the end of the 1940s, as World War II began, Muço left for Turkey. Nothing was ever learned about what happened to him. Some said he married, others that he became wealthy, others that he remained poor. No news, no contact was ever maintained. And so Muço disappeared—without trace, in a foreign land.
From the Llojdia family, only my grandfather, Haxhi Llojdiu, remained. He had two sons—one of them my father—and two daughters. Koçi married Shunje Llojdiu and worked on the Kotë farm until retirement. My father also worked on the Kotë farm and married Rabie Fikaj from Kuçi. My eldest aunt, Merzai, married Alush Bega from Lekdush, while Aishe, the younger sister, married Tomorr Daci from Progonat.
According to documents, my grandfather participated in the Vlora War. My uncle, Koçi Llojdiu, took part in the Second World War as a partisan in the XIV Brigade in Përmet.
Up until the 1980s, my grandfather’s house was small, with two rooms. Later, my uncle built another one behind it—but it too was left empty. They emigrated.
…As for the surname: those from Progonat have it recorded in official documents as Llojdiu, while in Vlorë it appears as Llojdia. The letter “j” was added later by the civil registry, after the Orthography Congress.
7.
When I entered the house of my great-grandparents, a deep sadness overcame me. I felt a heavy weight, as if it were suffocating my breath. The house was silent—like a spirit that had lost its way, like a memory struggling to be saved, yet no longer able to come alive.
The orchards that once filled the air with the scent of ripe fruit and the songs of birds had fallen into ruin. The house stood abandoned, like a life that had lost its beauty. The stones of the walls, once warmed by the summer sun, were now cold and cracked—like the wrinkles that appear on a person’s face over time.
Cold water dripped slowly, drop by drop, and each drop that touched the ground created a sorrowful melody—like a memory dissolving into silence. Perhaps every drop was a tear, a remembrance of what we had lost. Yes, little by little, everything was disappearing.
Below, deep in the earth, stretched a haunting landscape—the canyons of Progonat. They had endured decade after decade, guarding the secrets of nature. They felt like open wounds, growing deeper with every shift of the land. And among these canyons, within those mysterious caves, was the one of the “asteroid”—the cave explored by Italians after the 1990s. A place that seemed like an invisible labyrinth, hiding the darkest secrets of nature and history.
I remember it as a place beyond the ordinary—more than ever, that cave, and that house above it, held the secrets of a life, of a past that could not be forgotten.
— When will we return here again?
The oracle of D. E. Harris seems to whisper here and there:
…I call myself,
this body is me—
intentional and aware.
My intimate, radiant voice
passes through and again,
down and beyond,
and from the cell it springs—
sent and received
from the embryo of being,
enduring
before named egg and seed.
And how we scatter,
we who name all things,
withdrawing into our own disappearance.
I wander, dissolved into space…
