Në muzën e Brahim Velikës fryn flladi kombëtar
Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj
Një poet me shpirt të rrënjosur në Atdhe
Në udhëtimin e gjatë të poezisë shqiptare, ka zëra që, edhe pse të qetë në dukje, bartin brenda vetes një thellësi që të përfshin e të frymëzon. Një nga këta zëra është ai i Brahim Velikës, i cili me librin poetik “Atdheun e mbajmë në zemër” sjell një frymë të pastër kombëtare, një muzë që buron nga shpirti popullor, por që ngrihet mbi universalen njerëzore.
Libri hapet me një parathënie të përzemërt të Prof. Dr. Bardhosh Gaçes, që e sheh krijimtarinë e Velikës si pasqyrë të “kohës shqiptare”, duke i dhënë asaj përmasën e një reflektimi të thellë mbi identitetin, historinë dhe shpirtin e kombit.
Sofra poetike e një jete
Vetë autori e quan librin e tij “sofra e lëndës” – një shprehje e bukur që përmbledh frymën e një vepre të pasur me 82 poezi, ku secila është si një copëz nga jeta, historia dhe kujtesa shqiptare. Në këtë “sofrë” gjenden motive të shumta: lufta dhe dëshmorët, vendlindja dhe emigrimi, dashuria për Atdheun, miqtë dhe figurat e nderuara të Tepelenës e më gjerë.
Poeti prek tema që shtrihen nga heroizmi i batalioneve partizane e deri te mallkimi i largësisë në tokat e huaja. Poezitë si “Jeta rrjedh si Vjosa”, “Atdheu”, “Batalioni ‘Baba Abaz’”, “Tre heronj në Tepelenë”, apo “Masakra e Rabijes”, janë dëshmi të një përjetimi të thellë të historisë kombëtare, por edhe të një ndjenje njerëzore të sinqertë që i flet brezave.
Ushqyer me frymën e poezisë popullore
Në çdo varg të Brahim Velikës ndihet rrënja, burimi i frymëzimit të tij – poezia popullore e Krahësit dhe Labërisë. Aty ku fjalët e urta, thëniet e mençura dhe filozofia jetësore e fshatarit të thjeshtë përzihen me ndjenjën e lartë të dinjitetit njerëzor.
Kjo frymë popullore nuk mbetet në nivelin e imitimit folklorik, por ngrihet në art, duke u ndërthurur me ndikimin që poeti ka përthithur nga autorët e mëdhenj të letërsisë shqipe si Kadare, Agolli, Lirim Deda, Petrit Ruka, Izet Çulli e të tjerë.
Poezia e tij të ngjan me një këngë labe, me ritmin e saj të ngrohtë e burrëror, me kadencën që shkon nga malli te krenaria, nga kujtimi te amaneti. Në çdo varg ndien një frymë që vjen nga thellësitë e shpirtit shqiptar.
Një frymë kombëtare që kapërcen kufijtë lokalë
Në poezinë e Brahim Velikës fryn një fllad kombëtar. Edhe pse shpesh ndalet me mall te vendlindja – Krahësi i tij i dashur, apo te Tepelena me legjendat e saj – syri dhe shpirti i poetit shkojnë më tej. Ai sheh Shqipërinë si një të tërë, ku bashkëjetojnë Tirana, Vlora, Kosova e viset shqiptare në troje e mërgim.
Në vargjet e tij ndihen hapat e djemve që shkuan në luftë, zërat e nënave që kënduan këngën e lirisë, por edhe mallkimi i heshtur i atyre që u detyruan të marrin rrugët e botës.
Familja, rrënja dhe dashuria
Një vend të veçantë në krijimtarinë e tij zë bota familjare – nëna, babai, gruaja, gjyshi, nipërit e mbesat. Përmes tyre, poeti shfaq një dashuri të thellë për jetën dhe për vazhdimësinë e brezave. Në shumë poezi, ai përzien fatin e familjes me fatin e kombit, duke e parë shtëpinë si simbol të Atdheut.
Në udhëtimet e tij në Europë e Amerikë, Brahim Velika bart me vete kujtesën e vendlindjes dhe e kthen atë në poezi, në një bashkëbisedim shpirtëror midis atdheut dhe mërgimit.
Meditim në Ramicë
Një nga poezitë më domethënëse është “Meditim në Ramicë”. Aty, autori ndalet me respekt e mall në një fshat që ka lënë gjurmë në historinë e Luftës Nacionalçlirimtare. Ai e përfytyron Ramicën si krahun e shqiponjës në fushën e begatë të Mesaplikut, një vend ku trimëria dhe krenaria janë të trashëguara brez pas brezi.
Me një ton solemn, poeti kujton 24 dëshmorët e Ramicës, të cilët “janë ngjitur në piedestal, janë të gjallë jet e mot”. Kjo poezi është një monument poetik për ata që dhanë jetën për liri, por edhe një shenjë mirënjohjeje për brezat që ruajnë gjallë kujtimin e tyre.
Një poet që flet me shpirtin e kohës
Krijimtaria e Brahim Velikës është pasqyrë e ndjeshmërisë shqiptare, e dashurisë për vendlindjen dhe idealeve kombëtare. Ai nuk këndon vetëm për bukurinë e vendit apo për kujtimet e fëmijërisë, por për shpirtin që mban gjallë identitetin tonë.
Në vargjet e tij gjejmë mall e dhembje, por edhe dritë, besim e krenari. Ai u flet njerëzve me një zë të qetë, por me një forcë të madhe shpirtërore – zërin e poetit që nuk i këndon vetëm vetes, por të gjithëve ne.
Në muzën e Brahim Velikës, fryn flladi i kombit, fryma e një shpirti që nuk harron rrënjët, por i kthen ato në këngë e varg, për t’i lënë brezave një dëshmi të ndritur dashurie për Atdheun.
