Në historinë e Luftës së Ftohtë ka vende që ishin fusha beteje, vende që ishin satelitë, dhe vende që ishin çështje prestigji. Shqipëria nuk ishte asnjëra plotësisht. Ajo ishte një shqetësim i vogël strategjik – një gur në hyrje të Adriatikut, që askush nuk donte ta linte në duar të armikut, por as nuk ishte gati të luftonte për të. Diplomacia e kundërshtarëve të saj – Shtetetet e Bashkuara, Britania e Madhe, Italia, Greqia dhe aleanca e NATO-s – ishte e përzier me dy ndjenja: mosbesim dhe pragmatizëm. Ata nuk e donin regjimin e Tiranës. Por as nuk e konsideronin atë një prioritet madhor.
Mosnjohja dhe incidenti që vendosi tonin. Pas vitit 1945, Shqipëria komuniste kërkonte njohje ndërkombëtare. Perëndimi hezitonte. Regjimi i drejtuar nga Enver Hoxha ishte hapur pro-sovjetik, i ashpër ndaj opozitës dhe i mbyllur ndaj vëzhgimit ndërkombëtar. Pastaj erdhi incidenti. Në tetor 1946, dy anije britanike goditën mina në Kanalin e Korfuzit. Londra reagoi me ftohtësi juridike, jo me topa: çështja u dërgua në Gjykatën Ndërkombëtare. Shqipëria u shpall përgjegjëse për mosparandalimin e minave. Ishte një akt simbolik me pasoja reale. Shqipëria u etiketua si shtet armiqësor. Londra dhe Uashingtoni e panë Tiranën jo si një vend të vogël të dalë nga lufta, por si një zgjatim të Moskës në Adriatik. Pra: Shqipëria filloi një proces – atë të vetëizolimit.
Lufta e fshehtë që dështoi. Perëndimi vendosi të mos dërgonte ushtri. Ai dërgoi hije. Shërbimet sekrete britanike dhe amerikane organizuan trajnime për emigrantë shqiptarë, desantime të armatosura dhe përpjekje për të ndezur kryengritje. Këto operacione u zhvilluan në bashkëpunim me rrjete rajonale, por dështuan pothuajse plotësisht. Arsyeja? Spiunazhi sovjetik. Figura si Kim Philby informonin Moskën për planet anglo-amerikane. Çdo zbarkim përfundonte me arrestime ose ekzekutime. Rezultati ishte paradoksal: operacionet nuk rrëzuan regjimin; përkundrazi, e forcuan paranojën e tij. Tirana fitoi bindjen se Perëndimi kërkonte përmbysje të drejtpërdrejtë. Dhe regjimi reagoi me mbyllje totale.
Doktrina e përmbajtjes: Izolimi si strategji. Politika amerikane ndaj Shqipërisë ishte pjesë e doktrinës së Harry S. Truman: containment – përmbajtja e komunizmit. Por Shqipëria nuk ishte Poloni. Nuk ishte Hungari. Nuk kishte kufi tokësor me NATO-n, përveç detit. Ishte ekonomikisht e dobët dhe strategjikisht e kufizuar. Kjo e bëri zgjedhjen të qartë: izolim, jo ndërhyrje. Vëzhgim, jo invazion. Në sytë e Uashingtonit, Shqipëria ishte më shumë një simbol se një kërcënim real.
Adriatiku: Një det që shqetësonte NATO-n. Për NATO-n , Shqipëria kishte rëndësi për një arsye: pozicionin. Afërsia me Italinë – anëtare kyçe e NATO-s – dhe kontrolli i hyrjes në Adriatik e bënin çdo bazë sovjetike në Vlorë një element shqetësimi. Deri në vitin 1961, nëndetëset sovjetike në Shqipëri përbënin një faktor të drejtpërdrejtë balancues në Mesdhe. Por kur Tirana u prish me Moskën, Perëndimi nuk e shfrytëzoi rastin për afrimin e saj. Pse? Sepse regjimi i Hoxhës ishte ideologjikisht më i ashpër se vetë sovjetikët. Në këtë pikë, Shqipëria ishte kundër të gjithëve – edhe kundër atyre që mund ta kishin mirëpritur.
Italia dhe Greqia: Fqinjë me kujtesë të gjatë. Italia ndoqi një politikë të matur. Mbajti kanale diplomatike minimale dhe e konsideroi Shqipërinë faktor stabiliteti në Adriatik. Greqia ishte më e ashpër. Çështja çame dhe gjendja formale e luftës krijuan tension të vazhdueshëm diplomatik. Por as Athina nuk kërkoi përplasje ushtarake. Lufta e Ftohtë nuk kishte nevojë për një front të ri ballkanik. Në fund, marrëdhëniet mbetën të ngrira – jo të nxehta.
Vitet ’70–’80: Një vend i harruar. Pas prishjes me Kinën në 1978, Shqipëria u bë ndoshta vendi më i izoluar në Evropë. SHBA nuk kishin marrëdhënie diplomatike me Tiranën. Kontakti ishte minimal dhe indirekt. Perëndimi e shihte Shqipërinë si një anomali: një shtet stalinist që mbijetonte në një kohë kur edhe Moska po zbuthej. Ndryshe nga Hungaria në 1956 apo Çekosllovakia në 1968, Shqipëria nuk përjetoi ndërhyrje ushtarake. Jo sepse ishte më e fortë – por sepse ishte më pak e rëndësishme. Pra: Shqipëria ishte një fortesë pa rrethim. Përfundim: Një armiqësi pa përplasje të drejtpërdrejtë. Diplomacia e kundërshtarëve ndaj Shqipërisë gjatë Luftës së Ftohtë u mbështet në katër shtylla:
1. Presion juridik dhe diplomatik (rasti i Kanalit të Korfuzit). 2. Operacione sekrete për destabilizim
3. Izolim strategjik brenda politikës së përmbajtjes. 4. Vëzhgim të kujdesshëm ushtarak për shkak të Adriatikut
Por ndryshe nga dramat e Budapestit apo Pragës, historia shqiptare nuk pati tanke në sheshe. Ajo pati heshtje. Perëndimi nuk e pushtoi Shqipërinë. Nuk e rrëzoi regjimin. Ai thjesht e la mënjanë, duke e parë si një problem të vogël në një tabelë të madhe shahu. Dhe ndoshta kjo është ironia më e madhe: Shqipëria ndërtoi bunkerë për një pushtim që nuk erdhi kurrë, ndërsa kundërshtarët e saj mjaftoheshin ta vëzhgonin nga deti.
Një armiqësi e ftohtë, në një luftë që quhej e ftohtë.
