Baladë
PRINCESHA E GURIT
Legjenda e Argjirosë
-Zonja ime Argjiro, princesha e kalasë sonë të argjendtë!- e tha princi me zë të butë. -Nuk dua varr ku të më qani! Nuk dua lot mbi dheun e zi.Digjmani trupin!
Hirin e kurmit shpërndaje në kullën e madhe të kalasë.
Ta marrë era në krahë dhe ta shpjerë në Malin e Gjerë, në malin e Lunxhërisë, Buretos, Sopotit; të ngjitet në majën e Papingut e të thërrasë me zërin tim:
“Kush vdes me shpatë në dorë për lirinë e mëmëdheut, nuk vdes kurrë!”
Të shpërndahet në luginën e Drinos! Ta marrë lumi me valë dhe ta çojë në det.
Dhe deti të oshëtijë:
“Për liri, vdekja është kapak floriri!”
Të ngjitet qiellit me krahë shqiponje e të brohorasë:
“Lavdia ngjitet lart!”
Porta e kalasë, zonjë ime e mirë, është e rëndë dhe e lashtë, si vetë kalaja jonë e gurtë. Nuk ka ushtri e shpatë turku ta hapë.
Ruhu nga tradhtia!
Kur lindi dielli në mëngjes dhe ndriçoi majën e Papingut, dhe veshi me dritë argjendi luginën e Drinos, princesha Argjiro e shpërndau hirin e princit në kullën më të lartë të kalasë.
Ata e quanin “Kulla e Dashurisë”.
Aty ishin njohur, ishin dashuruar, kishin vënë kurorë princi dhe princeshe.
Argjiro shtrëngoi në gji foshnjën dhe psherëtiu:
-Biri im, princi im, dashuria ime!
Bashkë do të luftojmë.
Bashkë do të mbrojmë kalanë.
Bashkë të lirë!
Kurrë të robëruar!
Tradhtia përgjonte tinëzisht brenda mureve të kalasë.
Tradhtia i ngjan këmbëve të gjarprit.
Ia tregon zvarraniku këmbët?
Një natë pa hënë, osmanët hynë në kështjellë.
-Ti do të jesh pjesë e haremit tim!- i tha kërcënueshëm pashai turk.
Argjiro vetullashkruar klithi, sa gjëmuan muret e kështjellës:
-Kurrë robinjë e turkut!
Rrëmbeu djalin në krahë. Vrapoi si vetëtima e Malit të Gjerë drejt “Kullës së Dashurisë”.
Pashai me jeniçerët e ndoqën nga pas.
Kapet era kur fryn vrullshëm në luginën e Drinos?
Fluturoi!
Me krahë shqiponje!
Me krahë lirie!
Me krahë nëne dhe princeshe!
U shndërrua në shkëmb mes shkëmbinjve.
Gjiri iu bë gur i bardhë.
Guri i bardhë pikonte qumësht.
Qumështi ushqente princin e vogël.
Në netët me dritë argjendi dëgjohet zëri i princeshës:
-Unë jam Argjiro.
Jam guri dhe qumështi.
Jam liria dhe bekimi.
Nga kjo kala, që sot e quani Gjirokastër, unë kam parë botën të dridhet nën thundrat e kuajve dhe flamujt osmanë të errësojnë diellin. Burrat luftuan me shpatë, gratë me lutje. Unë luftova me zemër. Burri im ra në betejë. Qyteti mbeti në mëshirën e fatit. Portat e kalasë u hapën natën, jo nga frika, por nga tradhtia.
Kur turqit hynë në kështjellë, unë hipa në “Kullën e Dashurisë”, me djalin e vogël në gji.
Ai flinte.
E putha në ballë dhe i fola për herë të fundit:
-Ti do të jetosh, biri im!
Trupi im u thye mbi shkëmb. Djali im ra mbi mua, si mbi një prehër guri.
Guri filloi të pikojë qumësht.
Qumësht nëne!
Qumësht jete!
Guri u bë nënë!
Guri u bë gji!
Guri u bë jetë!
Guri u bë liri!
Djali u rrit nga ajo pikë e bardhë që rridhte çdo mëngjes, si vesë nga zemra ime e shndërruar në shkëmb.
Qyteti më thirri emrin. Kështu u quajt Gjirokastra.
Argjiroja që u bë gur për të mos u bërë skllave!
U bë qumësht për të mos u shuar jeta!
Kur shiu lag muret e kalasë, mos mendoni se është ujë.
Është qumësht nëne!
Mina T. Qirici
Tiranë, 7 janar 2026
