Se për mua ai Dhjetor ishte krejt ndryshe…
8 Dhjetor 1990~ 8 Dhjetor 2025
Katër shoqe të mija kaluan poshtë ballkonit dhe më thanë të zbrisja, tre ndër to motra, Leta ime e dashur, Rita dhe Linda. Ishte dita e madhe e ndryshimit, e lirisë së shumëpritur, e demokracisë. Të shtrënguara nga krahët morrën udhën për tek bulevardi i madh dhe qëndruam fix përpara hotel Tiranës, majtas, si në foton e parë ku duket busti gjysëm i rënë. Një lum rinie i paparë i vendosur të ulte diellin në tokë. Policët qëndronin pasivë dhe me shikim të dhimbshur n’a transmetonin atë ç’ka kishin urdhër të bënin më pas. Qielli i Tironës po çahej nga thirrje të zjarrta të dala nga shpirtra skajshëm të dërmuar. Mijëra të dashuruar ishin gjoks më gjoks me njëri-tjetrin. Ishin daljet e tyre të para për një ideal më të lartë se një puthje. Askush nuk kishte Më frikë. Mushkërinjtë donin ajër, liri, qiej të rinj. Busti përkulej nën dhunën e njerëzve që kishin besuar se Ai që portretizonte kishte qënë ndoshta Zoti i tyre. Besonim se ora e madhe trokiti. Busti ra. Thirrjet dhe brohoritjet ofruan retë. Ndjeva një shtyrje në kurriz dhe një dhimbje te këmba e djathtë. Trupat po afroheshin gjithnjë e më shumë. Policia u turr me ashpërsi. Të pesta të bërë grusht mbronim njëra-tjetrën. Dy krahë magjikë mashkulli që na njohën si goca të lagjes na thirrën të futeshim shpejtmasi tek hotel “Tirana”. Ndoshta kapërcyem edhe mbi trupa, ku i dihet. Ndjeja mbi trup grushta, të rëna, brryla, dhimbje në gjoks, ishe aty në bark të realitetit, Liria u zgjua, nuk ishte më ëndërr, duhej fituar, Liria dilte nga zëmër mali me trupa njerëzish të përgjakur. Në nxitim e sipër duke dalë nga dritaret e hotelit, dorë më dorë, të pandara, na përfshinë dhe na futën në një makinë të pesta. Dikush shkeli gazin dhe u gjëndëm larg përleshjeve te rruga e “Durrësit”. Na lanë aty dhe u rikthyen për të nxjerrë vajza të tjera nga këmbë-shkelja dhe përleshjet. Kishim sy të çapërlitur. Filloi frika. Nuk mjaftonte ta doje Lirinë, duhet ta gjeje ku fshihej dhe ta zbrisje në tokë. Atë natë fjetëm të gjitha bashkë në një dhomë. Filloi apeli i emrave për burrat e shtëpisë, ku është vëllai, babai, shoku, miku, djali i lagjes.
Një ulurimë therëse u dëgjua në mesnatë, ishte vrasja e parë që dëgjova por nuk pashë. Ku ta dija?! Merrnim frymë me një zëmër dhe kapërcenin njëherazi pështymën. Shoqja dhe motra ime e shtrenjtë Leta, si më e madhja jonë, solli një tepsi me ullinj dhe bukë të thatë gur. Uria kish kohë që ishte ulur këmbëkryq dhe kërcente në tenxheret bosh. 5 fiziognomi vashëzash Tirone, 5 vajza që donin atdheun, jetën dhe dashurinë, kishin shumë ftohtë dhe shumë frikë nga e nesërmja. Prindërit tanë atë natë dorëzuan barqet e lindura tek e panjohura! Shresonin tek ne për atë ndryshim që ata nuk e bënë dot. Çuditërisht heshtën dhe nuk na pyetën fare ku shkuam, pse erdhëm aq vonë…ra telefoni dhe ime mëmë me zë të përhumbur pyeti a isha atje. “Sonte do flë këtu mami…” ishte vullkani që ndau prindin nga fëmija. Nuk kisha guxuar kurrë t’ja ktheja fjalën. Tashmë Demokracia që u shpall, më hapi udhët e revoltës individuale. Mund të ikja ku të doja, pa gjurmë, pa kthyer kokën…
Mënjgjesi…
Hypi shkallët dhe dëgjoj një ulurimë therëse. Komshija ime e dashur kishte humbur djalin. Priste trupin e tij gjigand. Një djalë si drita. Nuk erdhi kurrë! Dhe ende sot ajo Nënë pret e paralizuar në krevat djalin. Të nesërmen shumë trupëroja bllokuan hyrjen. Zhurmë dhe makina. Z. Sali Berisha bën qokën e parë për mort te komshija ime. Djali kish qënë i njohur për idetë e tij.
Në darkë një grup shumë i madh të rinjsh u mblodh te rruga e “Kavajës” tek ishselia e PD-së. Zoti Sali Berisha filloi të flasë. Entuziazëm dhe të vendosur. Papritur u gjëndëm të bllokuar nga të dyja anët e rrugës me tankse. Na gjuanin me gurë pamëshirshëm. Dëgjoheshin të shtëna. Tentova të hypi te muri po ishte shumë i lartë. Mbuloja kokën. Diku gjeta një copë teneqe të ndryshkur. Mbulova kokën dhe u bëra një grusht. Një shqelm më tronditi dhe iku. Erdhën dy çuna, u bënë një dhe më mbrojtën të futem te rrugica ku sot është një fondacion Italian. Qoshe më qoshe e rrugë më rrugë u bashkova me shokët e mij prapë. Atë natë Tirona u bë tym.
Ditë jave…
Dola për të blerë me tallon një kockë mishi, 1 kg patate, 100 gr kafe. Rradha ishte e gjatë. I’u afrova shitëses, shoqe, kapërceva banakun dhe fillova të peshoj oriz, sheqer, miell…”o Nila jam unë… o motra edhe mua, Nilaaa…” në mesnatë mbaruam. Me duar mblodhëm ushqimet e rëna në çimento, punë e madhe, lahej orizi dhe fasulet, dhe ne që ndihmuam po iknim me pak mall më tepër. “Prapë Nilë nesër, është dimër, njerëzit kanë ftohtë, të lutem…” “Po patjetër, këtu do jem…”. Ika e lumtur që po çoja në shtëpi ushqime. Mami më puthi dorën dhe rrëmbeu fasulet. U shtriva direkt se isha bërë akull. Lata e druve ndonëse Dhjetor nuk kishte ardhur ende. Javë të tëra u bëra shitëse mbasdite te dyqani i ushqimeve. Komshijtë filluan të më luten t’ju bija ndonjë ushim më tepër.
Kisha filluar të çaloja nga këmba e djathtë. Një infeksion i frikshëm në kockë po vlonte. Më rekomanduan të shkoj tek Onkologjiku. Zija rradhë që në orën 5 të mënjgjesit sepse nuk kishte ilaçe për pastrimin e plagës që rridhte. Im Atë shkonte në rradhe te Ministria e Shëndetësisë po në atë orë që të merrte firmën se unë duhej të kurohesha. Ilaçet jepeshin me urdhër Ministri. Një ditë e acartë. E qetë në rradhë dëgjoj zhurmë. Një grup djemsh po dilte me vrap dhe shqyenin dyert e spitalit Onkologjik. Kishin hyrë nëpër dhomat e pacientëve dhe kishin vjedhë kompostot, biskotat nga komodinat e tyre. Uria
Temperatura ime ishte tashmë 40-41 gradë. Përditë në rradhë në spital. Kur del mjeku im i dashur Agim Gjakova, na ofron rreth vetes dhe duke qarë thotë : “Unë do largohem për në Amerikë. Spitali nuk ka më ilaçe. Ju lutem bëni të pamundurën të ikni jashtë shtetit. Situtat tuaja nuk janë të lehta. Ikni dhe nga malet po mundët…” . Heshtje, dhimbje, lot, fytyra të dëshpëruara, u mbështeta në supin e Babait për të shkuar ku?! Të nesërmen ashtu çalë-çalë çova për botim një shkrim dedikuar mjekun tim Onkolog Agim Gjakova, për përkushueshmërinë e tij ndaj pacientëve. Gazeta “Tirana” me seli ku është sot Partia Socialiste, e botoi menjëherë.
Në rrugët e Tironës…
Një mënjgjes, një ecje e zorshme, prisja autobuzin fix përballë “Kinema Republikës”. Një grup me katër pesë çuna i’u turr një djali as 20të vjeç. E vunë në mes. Djali ulurinte. As 5 minuta më vonë ra në tokë i mbytur në gjak. U afruam, kërkonte nënën, la shpirtin në trotuar…
Fillova të dridhesha si qen rruge nga frika dhe nisa të ecë. Me sa mundesha shpejtoja hapat. Doja të arrija tek filiali i Ministrisë së Industrisë dhe Minierave sot Prefektura e Tiranës. Babi atë ditë ishte atje. Po më merrej fryma. Ecja te trotuari i mesit i rrugës së “Kavajës”. Ngrita sytë nga ndërtesa dhe fillova të thërres…”o ba…babiiii… o baaa….”. Në kapërcimin e rrugës një mini bus më ndaloi te këmbët. Zëra, zhurmë dhe një zë i vrazhdë: “ Merre o burr tërhike nga flokt, ça po pyt…a sheh ka sytë që osht qumësht hala…kape or dreq se po na ikn…” Një dorë më shqyejti supin, filloi të më tërheqë nga xhupi, e hoqa fare ja’u lashë, filloi të tërhiqte trikon që kisha bërë vetë me 7 thile blu dhe një të bardhë si bluzë e jashtme, me yje!
Dora e panjohur mblodhi në një grusht flokët e mij por një makinë që doli me nxitim nga puna e babit i përplasi. Ata ja shkelën gazit. Ishte shoferi i mrekullueshëm i babit xhaxhi Veri me xhipin e Ministrisë. Më shtriu te vendet mbrapa, doli babi i tmerruar dhe mbaj mënd që më dhanë raki.
Vajzat rrëbeheshin rrugëve që të çoheshin në tregjet e sexit të botës!!! Ato vajza me të cilat ishin rritur bashkë!!
Ishte dita e fundit që eca e lirë në Tironën time. Familja vendosi që të dal vetëm e shoqëruar dhe shumë rrallë. Tirona ime u bë ëndërr, re, ditar, film, dashuria ime u bë vetëm fishkëllimë, bulevardi im u bë ballkoni, liqeni u bënë shkallët e pallatit, morra çehre të verdhë, po dobësohesha keq…
Atë ditë Dhjetori 1991…
I shoqëruar nga i shtrenjti im Baba me makinë shkuam te Gjykata e Apelit Tiranë te rruga e “Durrësit”. Avokati im i nderuar z. Ilir Selenica. Dyert u mbyllën hermetikisht dhe u ngrita përpara trupit gjykues i përbërë nga 12 gjykatës.
“….Kërkojmë të merret edhe njëherë në shqyrtim çështja. Akuzohet për thyerje të disiplinës proletare në punë në bazë të Ligjit 55…”-ma lexuan.
Nuk flisja fare megjithëse po më trajtonin si kafshë me kërcënime. Më kishin pushuar nga puna në laboratorin kimik dhe më çuar me punë në ndërtim. Pritej dërgimi im jashtë Tiranës.
Pas orëve të tëra torturuse në këmbë, u dëgjua zhurmë.
Sapo mbërriti ish Ministri i Drejtësisë z. Artan që kish ardhur të ndalonte këtë gjyq pasi Shqipëria po ndryshonte!!! Më thirri në seancë dëgjimore në ministri dhe mësoi nga unë të vërteta të hetimit tim që nuk u thanë kurrë jashtë asaj dere deri më sot. U bind se e meritoja ndalimin e gjyqit. Një gjyq mund të ndalet po një listë e zezë jo!
Lista që eliminonte ata të Fjalës!!!
Sekretari i Rinisë së Tiranës një djalë king bjond të nesërmen më tregoi listën dhe më pëshëriti në vesh diçka. Hodha sytë dhe pashë se lista kish shumë emra të cikluar me rreth të kuq, që? Nuk jetonin Më!!! Emri im mes dy të asgjesuarve lart dhe poshtë. Kush i ekzekutoi dhe përse? Ku janë sot ata që, që në ditët e para të demokracisë të Atdheut filluan të eliminonin bashkëatdhetarët e tyre? Ku është protokolli i asaj Lufte të Ftohtë që na ndau përjetësisht në grupime sepse unë nuk gënjej kurrë veten që të them se jemi Një dhe se kam edhe të drejta të barabarta me të të tjerët në vendin që fitova nënshtetësi& kombësi me lindjen.
Jo, nuk ishim dhe nuk jemi Një.
Ca të nënës e ca të njerkës jemi historikisht.
5 Janar 1992. Telefonatë- “Ju lutem, jeni ju rasti i lënë porosi nga z. Sali Berisha? Paraqitinu sot pranë Ambasadës Greke. Po i’u presim”. Kalova mes lumit të njerëzve përpara ambasadës Greke, u futa në oborr ku nuk dëgjohej miza, më sollën një karrige se mezi po rrija. Doli me një gotë ujë në dorë dhe një medikament shqipfolësi i ambasadës z. Leonidas. Në atë momet doli nga selia shoferi i Ambasadorit dhe ish komshiu im për 20të vjet plot Ilia Nathanail. Folëm dhe u rikthye në seli. Pashaporta e Atdheut tim morri një vizë të huaj. Atdheu nuk më jepte dot më as bukë, as qetësi, as ilaçe, as ngrohje…
18 Janar 1992, e kuqe nga temperatura, e uritur ke zoti se vetëm ullinj, ndonjë patate, ca vezë të çara, ftova shoqet e mija, motrat e mija te shpia ime. Fjetëm bashkë atë natë, qamë bashkë, e dinim që nuk do ishim Më kurrë bashkë kështu. Secila kishte një pashaportë me vizë për të ikur. Ora 3 mesnatë ecnim udhëve të Tiranës time. Acar, erë dhe unë prapë devijova dhe shkova fare pak para dritares së Atij që doja marrëzisht. Shikoja dritaren, qava, heshta, pëshpërita mijëra betime… Autobuzi ishte akull dhe ngashërimi i një Prindi yll e dritë, e një Pushtetari të Lartë që kish dhënë shpirtin për shtetin, përcillte vajzën e vetme të pangrënë, të sëmurë rëndë, të pashoqëruar për në Dhe të huaj!
Nata e parë në Greqi. Vazhdimi- ka një vidjo në mbarim të shkrimit Nëna Greke e vyer Evaggelia që erdhi më morri në atë kiamat nga pika doganore Greke Kakavijë në shtëpinë e Saj, në përqafimin e Saj dhe më solli urgjent mjek nga Janina.
Nënën Evaggelio kishte ushqyer dhe mbajtur në shtëpi të Saj me mijëra shtetas shqiptarë, çonte gatime dhe rroba te zona kufitare sepse e dinte që kishte trupa të ngrirë nga pritja natë ditë për të kalur kufirin.
Nuk e shita më kurrë Fjalën ndonëse ma kërkonin sepse ma njihnin dhe për atë fjalë më masakruan.
Nuk fola kurrë, tani pse? Po, pse jo, 32 vjet mërgim? Kur? Nesër, pse ka nesër?!
Njerëzit e zëmëruar Nuk duhet të flasin.
Halli duhet të rëndojë mbi supet e tyre.
Përvojat e hidhura nuk duhen thënë si refren i shpeshtë sepse ngjallin urrejtje.
Nuk u rashë Kurrë dyerve për asgjë.
I’u shtrova shkollës dhe punës.
Rrita gjuhën e atdheut në Dhe të huaj.
Dhe u betova që unë do bëhem Zëri i të Dënuarit sepse akoma nuk më del ajo frikë përpara trupit gjykues që të gjykonte për idenë dhe mënyrën e mendimit!!
Demokracia nuk është nocion, është dashuri, ideal, përkushtim.
Nuk flitet për të sikur është ylber pas shiut.
Nuk keqtrajtohet sikur të jetë shami hunde, është gjak i derdhur nga shumica.
Demokracia nuk është të krijosh një elitë miliarderësh dhe të kalosh me makinë llux përpara ambasadave të huaja, aty ku ende trupa të veshur keq, të plevitosur, presin të marrin viza pune.
Demokracia fillon nga librat.
Rroftë DEMOKRACIA e ëndërruar dhe heronjtë e saj të heshtur që nuk u përmëndën kurrë dhe nuk i qerasi kurrë dikush me një gotë naftë nga Dheu i Atit!
Ta gezojnë Atin e Dheut ata që mundën dhe fituan gjithçka nga ai, mbarë e mirë për breza rresht!
Mjerë ata që ranë për një Hiç të madh.
Me respekt për Ju, 
Anila Rezhda
