Mina T.Qirici
ENVER HOXHA & TRAMP: DY BOTE, NJE LIGJ
Ese
Historia politike ka një prirje të rrezikshme: të romantizojë përballjen e të voglit me të madhin. Shqipëria e Enver Hoxhës përballë Bashkimit Sovjetik është shpesh paraqitur si dëshmi se edhe një shtet i vogël mund t’i thotë “jo” një perandorie. Por historia reale është më e ashpër, më e ftohtë dhe shumë më pak heroike. Në fillim të viteve ’60, Shqipëria u përball me Bashkimin Sovjetik jo sepse kishte fuqi ekonomike, ushtarake apo diplomatike, por sepse udhëheqja e saj e ktheu konfliktin ideologjik në instrument mbijetese politike. Ishte një përballje absolute, pa kompromis dhe pa dalje strategjike.
Një “jo” total, që e futi Shqipërinë në histori, por edhe në izolim ekstrem. Destalinizimi i Hrushovit për Enver Hoxhën nuk ishte debat ideologjik, por kërcënim personal. Hapja, reformimi dhe relativizimi i dogmës rrezikonin vetë themelet e sundimit të tij. Prandaj Shqipëria nuk zgjodhi diplomacinë, por shkëputjen; jo adaptimin, por izolimin. Shqipëria nuk e rrëzoi kampin socialist. Ajo ia hoqi mitin e unitetit. Ishte çarja e parë publike që tregoi se perandoria sovjetike nuk ishte e pathyeshme. Jo shkaku i shpërbërjes, por precedenti i saj. Sinjali se edhe periferia mund të refuzojë qendrën, me një çmim të lartë.
Nga pikëpamja globale, kjo çarje dobësoi një bllok bërthamor dhe e fragmentarizoi Luftën e Ftohtë. Në këtë kuptim, historia botërore përfitoi. Por historia shqiptare pagoi faturën. Izolimi, varfëria dhe mbyllja totale e shoqërisë nuk ishin domosdoshmëri historike, por pasojë e një politike që ngatërroi sovranitetin me kokëfortësinë. Largimi i bazës sovjetike nga Vlora ishte goditje strategjike për Moskën dhe lehtësim i qartë për NATO-n dhe Shtetet e Bashkuara. Ironia historike është e pamëshirshme: një regjim që shpalli Amerikën armikun kryesor, i shërbeu objektivisht interesave amerikane. Jo nga largpamësia, por nga izolimi. Jo nga strategjia, por nga përjashtimi. Këtu lind pyetja e madhe e kohës sonë: a mundet sot një shtet i vogël të përballet me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, veçanërisht me një doktrinë si “America First”, e mishëruar politikisht nga Donald Trump?
Ndryshon emri i perandorisë, jo ligji i fuqisë. Bashkimi Sovjetik kërkonte bindje ideologjike. Amerika kërkon përfitim ekonomik dhe strategjik. Por parimi është i njëjtë: fuqia e madhe nuk negocion nga morali, por nga interesi. “America First” nuk është slogan emocional; është formulë e zhveshur e realpolitikës. Shtetet e vogla vlejnë vetëm aq sa janë të dobishme. Në këtë realitet, një përballje frontale me Amerikën nuk është akt guximi. Është vetëpërjashtim nga sistemi global. Shqipëria e Enver Hoxhës nuk e mundi Bashkimin Sovjetik. Ajo thjesht doli nga loja. Dalja u shndërrua në mit të pavarësisë, por realisht prodhoi një shoqëri të mbyllur, të varfëruar dhe të kontrolluar. Dinjiteti ideologjik u ble me dekada stagnimi. Ky është rreziku i madh i politikës së simbolit: kur “qëndrimi i fortë” zë vendin e interesit real shtetëror. Sot, një shtet i vogël që i thotë “jo” Amerikës pa peshë ekonomike, pa aleanca dhe pa rol strategjik, nuk e ndryshon politikën amerikane.
Ai vetëm bëhet i padukshëm. Kush mund t’i bëjë ballë Amerikës? Jo individë. Jo shtete të vogla të vetmuara. Vetëm blloqe të mëdha, aleanca reale ose fuqi ekonomike konkurruese. Evropa e bashkuar, po! Kina, po! Moralja pa fuqi, jo! Enver Hoxha besonte se ideologjia ishte armë. Donald Trump beson se ekonomia është armë. Dy botë të ndryshme, por një ligj i përbashkët: forca nuk kërkon leje dhe nuk ndjen faj. Dallimi është thelbësor. Trump përfaqëson një sistem që prodhon pasuri, teknologji dhe ndikim global. Enver Hoxha përfaqësonte një sistem që prodhonte izolim, frikë dhe varfëri. Shqipëria mbijetoi si shtet, por u dëmtua rëndë si shoqëri. Historia nuk shpërblen guximin sentimental. Ajo shpërblen inteligjencën strategjike.
Të përballesh me të madhin nuk është çështje krenarie, por llogarie. Pa aleanca, sovraniteti kthehet në iluzion. Pa llogari, dinjiteti shndërrohet në vetmi. Ky është ligji i vjetër i histories, i njëjtë për Enver Hoxhën dje dhe për Donald Trump sot.
Mina T.QIRICI & AI Tiranë, 27. 01.2026
