KUR FILOZOFËT FLASIN PËR BOTËN
Filozofët nuk panë kurrë një botë të thjeshtë. Ata e panë atë si një enigmë që rrotullohet mes dritës dhe hijes, si një arenë ku njeriu s’lufton për të mbijetuar, por për të kuptuar.
Në çdo epokë, njeriu ka pyetur të njëjtën gjë:
“Çfarë është bota? Dhe pse unë në të?”
Platoni e përfytyroi si një reflektim të së përsosurës, një pasqyrë ku realiteti i vërtetë mbetet përtej dukjes.
Aristoteli kërkoi rendin në kaos, duke besuar se çdo gjë ka qëllimin e vet, edhe ajo që s’kuptohet menjëherë. Ndërsa Diogjeni, me llambën në mes të ditës, kërkonte njeriun e ndershëm mes një bote që më shumë vepron se mendon.
Në kohët e mëvonshme, Sokrati do të thoshte:
“Një jetë e pakontrolluar nuk vlen të jetohet!”
E ndoshta pikërisht në këto fjalë fshihet sekreti i botës, sepse ajo ekziston për t’u reflektuar, jo vetëm për t’u përjetuar.
Në këtë sens, filozofët e dinin se bota nuk është një vend që duhet ndryshuar me forcë, por, në thelb, ajo është një mister që duhet kuptuar me zemër. Ata kuptuan se drita e botës nuk qëndron në diellin që lind, por në mendjen që zgjohet.
Për Heraklitin, shembull, gjithçka rrjedh – asgjë nuk mbetet njësoj.
Rrjedhimisht, bota është një lumë i përhershëm ndryshimi, dhe njeriu është ai që kërkon ta mbajë të pandryshueshme, sepse ka frikë nga vetë jeta.
Epikuri, përkundrazi, mësoi se lumturia s’ka nevojë për shumë: ajo rritet në qetësi, në miqësi, në mosdëshirë për më shumë seç duhet.
E, Nietzsche (Niçe) e sheh botën si një skenë ku njeriu duhet të bëhet vetë krijuesi i kuptimit,
sepse Zoti i vjetër “ka heshtur” dhe e vërteta s’vjen më nga qielli,
por nga thellësitë e shpirtit njerëzor.
Dhe ndoshta e gjithë filozofia e botës përmblidhet në këtë:
bota është ajo që mendon për të: nëse e sheh si luftë, do të të plagosë; nëse e sheh si mësim, do të të rritë; nëse e sheh si mister, do të të bekojë.
Njeriu është pasqyra e botës. Sa më i thellë shpirti, aq më e thellë pamja që sheh. Dhe kur më në fund kupton se çdo gjë që kërkon ndodhet brenda teje, bota bëhet më pak e frikshme, më pak e huaj, më shumë një fushë ku shpirti mëson të ecë drejt dritës.
Filozofët nuk donin ta shpjegonin botën, ata, në të vërtetë, donin ta ndriçonin atë. E, ndoshta pikërisht kjo është arsyeja pse fjalët e tyre nuk plaken kurrë: sepse flasin për diçka që nuk ndryshon, kërkimin e njeriut për kuptim në një univers që hesht!
Migel Flor
(Laura Laura)
