Laguna…
Gezim Llojdia
1.
Pjesa e parë.
Orikumin e mbaj në çdo imtësi të tij.Por jo vetëm si një vend. Por si një shtresë e gjallë kohe ,që më është ngjitur në kujtesë.E ndiej ende të prekshëm, si një relikt i pambyllur.Dhe që vazhdon të marrë frymë nën dhe.Laguna shtrihet si një dorë e ngrohtë e natyrës.Por nën qetësinë e saj fshihen gjurmë të një qyteti, që nuk është zhdukur.Atje nën ranishten e saj duket sikur fshihen gjurmë të tjera.Dhe ato ishin, më të vjetra se vetë kujtesa ime.
Kur eci pranë saj, më duket sikur shkel mbi një hartë të padukshme. Mure, të mbuluara nga dheu dhe bari.Dhe shkallët shkëmbore dalin herë pas here si kujtesë e ngurtësuar.
2-
Pjesa e dytë.
Ngjalat,që mbeten të kurthuara.Gjiri i sjell në lagunë.Atje,lëvizjet e tyre më duken si përsëritje të një jete të vjetër.Të një jete, që ka ndodhur këtu prej shekujsh.Dhe të një jete mes ujërave dhe kallamishteve.
Ishte mëngjes. Dhe shkova atje. Pas një nate të tmerrshme.Furtunë erera jugore dhe shira.Peshkatarët e dinin se kohë më të mirë për të zënë ngjalat,nuk besoj se kishte. Hodhën rrjetat te dajlani.
Pastaj ikën për ti shpëtur stuhisë.
…Atë mëngjes pashë përmbi çimenton e ftohtë, një kapicë të madhe.Aq i madh ishte togu i ngjalave,sa një qen hante nga pak më të mëdhat.Saq dikush i briti:
– Tutje, qen! Bir qeni s’dashke hiç…
Në këtë mot,ngjalat migronin.Thuhet se ato shkonin deri përtej Atlantikut.Dhe atje në Gjibraltar, anijeve shpesh u bllokoheshin helikat nga ngjallat,që çanin ferrën e kundërtë.
Ngjalat udhëtonin larg.Dhe ai udhëtim i tyre, ishte ufhëtimi i i fundit i jetës.Nuk shkonin për për të mbijetuar.Por për të rikthyer ciklin e jetës.Për tu shumëzuar.Dhe pastaj ngordhnin.Më rrugën e kundërtë.Të lindurit e tyre do të ktheheshin në lagunë nga ku ishin nisur mëmat e tyre.Si do ta bënin rrugën e kundërtë?
Do të ktheheshin në lagunen e heshtur.Se si ecnin pa GPS. Si e gjenin rrugën çuditërishtë, për të mbritur atje në lagunën e Orikut?Dhe laguna do t’i priste me heshtjen e ujërave.Dhe ky ishte një cikël i heshtur.Si vetë jeta,që banonte dikur këtu, mes troftave, ujërave dhe kallamishteve.
3.
Pjesa e tretë.
Mëngjeset ngjallen si dikur, me të njëjtën dritë që mund të ketë rënë mbi gurët e lashtë të Orikut.Erërat vijnë e mblidhen në lagunë.Dhe ato janë të forta.Mbaj mend se një ditë juga, desh më vuri përpara makinën ,aq me furi vinte nga Llogorai.Dhe më ngjante se sillte me vete frymën e një bote të zhdukur.
Kush i ka ndjerë vërtet? Dhe e di se ato janë thjesht erëra. Ato janë kalime rrymash.Që zbresin nga shpatet.Ose është çarë:” thesi i errrave”. Janë rryma të fuqishme, që nuk arrijmë t’i përkthejmë plotësisht. Erërat e Mesdheut.
4.
Pjesa e katërtë.
Fotografia mbetet e pambaruar.Sepse vetë çasti nuk pranon të mbyllet.Laguna shtrihet nën një hënë të zbehtë. Dhe hëna dëshmon një kujtesë të ftohtë.Mbi një kërcu të vjetër. Pozon një kaçurrel. Kështu bëjnë shpesh shpendët në lagunë.Në atë qëndrim ka diçka.Më ngjan me një lloj roje të heshtur.
Shpezët erdhën natën.Dhe askush nuk i pa.Në atë natë, laguna flinte. Nën hënën, që më shumë fsheh se zbulon. Shpendët në udhëtimet e tyre shtegëtare udhëhiqen nga një ligj i pashkruar.E besoj se është i njëjtë me atë, që dikur drejtonte flotat dhe udhëtimet e lashta në këtë gji.Vinin nga larg.Atje ku hapësira është një dëborë, që fshin çdo gjurmë .Dhe e kthen botën në një fletë të bardhë pa histori. Por ato sillnin histori me vete.Udhëtimi i tyre është bërë pjesë e një cikli, që nuk pyet për kohë.Ujërat në lagunë lëviznin ngadalë, nga era, por edhe nga një mendim i vjetër.Pastaj u larguan. Askush nuk i pa kurrë ikën.
…Kur shkuam atë mëngjes, shpendët kishin ikur.
5.
Pjesa e pestë.
Në pranverë, laguna merr një ngjyrë të kuqe.Një të kuqe ,që nuk i përket stinës.Besoj as kujtesës.Nuk është një ngjyrë, që mund të shpjegohet .
…Besoj në Zot dhe besoj se dhe kjo është një shenjë.Çdo vit vjen, pa gabuar.Dhe si një rit i fshehtë, që laguna e përsërit në heshtje.Thuhet se dikur,në një dimër të ashpër.Koha shënonte vite ,ndërsa shekulli ishte p.e.s.Anijet u afruan drejt portave të qytetit.Ishte Çezari.Ushtarët e tij u sulën . Dhe nuk dihet nëse portat u hapën apo u thyen.Por rrëfehet se u hapën.Por Zeqo shkruan se portat e qytetit ranë nga boriet e trumpetave.Ta ketë thënë seriozisht apo është një metaforë!Rrëfimet ndryshojnë.Por një gjë mbetet e njëjtë.Thuhet se disa ushtar u mbytën dhe nuk u kthyen kurrë.
Laguna i mori në gjirin e saj. Uji i mbuloi dhe i ruajti, si një arkiv i errët ku koha nuk kalon.Trupat, emrat, betejat,gjithçka u zhduk në atë thellësi ku nuk arrin as drita, as harresa.Por thuhet se betejë ska patur.Dhe megjithatë, diçka mbeti.
Madje përtej është edhe toponimi varri i ushtarit të Çezarit.
…Në pranverë, kur toka zgjohet dhe jeta çel.Dhe laguna nuk çel si të tjerat. Ajo skuqet. Bimët e kënetës marrin një ngjyrë që nuk është thjesht e gjelbër.Por e përzier me një të kuqe të errët.Dhe brenda mbanë ,një kujtim të vjetër. Është një ngjyrë e kuqe, që nuk i bindet syrit. Ngjet si një gjurmë që del nga thellësia për të kujtuar atë, që është fshehur.
Por ka diçka në atë ngjyrë ,që nuk lejon të besohet kaq lehtë.
Thuhet se laguna nuk harron. Se ajo mban në vetvete jo vetëm ujë. Dhe se çdo pranverë, për një çast të shkurtër, ajo e nxjerr këtë kujtesë në sipërfaqej si histori, si ngjyrë.Një e kuqe që nuk është vetëm e saj.Një e kuqe që mund të jetë ,gjaku i kohës.
6.
Pjesa e gjashtë.
Mirëpo, një ditë erdhi një ekspeditë nga Universiteti zviceran. Mes tyre ishte një botanist. Ai kalonte ditë pas dite pranë kallamishteve.Që dukej se përpiqej të lexonte një gjuhë që ne nuk e njihnim.Mundej të ishte një gjuhë që i përkiste vetë lagunës dhe kohës që kishte kaluar mbi të. Një ditë, pasi kishte kaluar orë,ai u kthye dhe foli:
-A e dini se këtu rritet ende një bimë, që është zhdukur prej kohësh nga lagunat e tjera të Evropës?
-Për fat, këtu ka mbijetuar. Është një bimë e veçantë.Kjo bimë e veçantë ishte një pjesë e legjendës, që laguna mban brenda vetes.Pastaj ajo vjen duke u përsëritur nga një pranverë në tjetrën?`Dhe ndoshta, menduam, ajo bimë ishte ajo e kuqe që çdo pranverë ngjyros lagunën .Ajo bimë ishte kujtesa e heshtur e asaj që kishte ndodhur në lagunë.Pra kur mbiu bima, para apo pas zhdukjes së ushtarëve në lagunë?
Një kujtesë që nuk fshihet kurrë, duke rikthyer një fragment të së shkuarës, ku askush nuk mund ta shkruajë me fjalë.
Dhe kështu, e kuqja mbeti midis dy botëve.Neve na duhej një shpjegim i mundshëm. Që ajo ishte një krijim i natyrës dhe ishte bimësi që rritet veç nëpër laguna, dikur këneta.Por koha e e lindjes së saj mundet të ishte në kohën e kënetizmit.Kështu ajo ishte kujtesë e përjetshme e asaj që laguna nuk mund ta harrojë.Por ajo është një gjurmë e heshtur që jeton çdo pranverë.Dhe pa u shuar kurrë, duke lidhur legjendën me realitetin në një mënyrë që vetëm koha e di.
