Nga: Hysen S.Dizdari
Studjues i Filatelisë
Posta shqiptare në vitin 1978 dhe 2011 ka emetuer nga një emision të posaçëm me pulla postare kushtuar veglave muzikore ku përfshihet lahuta shqiptare.
Emisioni i parë:
Emetuar me 20 janar 1978 .Pulla me vlerë 25 lekë e këtij emisioni paraqet lahuten origjinale shqiptare, me kokën e dhisë.
Emisioni i dytë:
Emetuar me 31 mars 2011 .Pulla me vlerë 120 lekë e këtij emisioni paraqet lahuten shqiptare, të Malsisë Madhe mbi Shkodër me kokën e dhisë.
Dy muzikologët e shquar shqiptar ,Prof. Ramdan Sokoli dhe Prof. Dr.Pirro Miso në vepren e tyre me titullë: “ Veglat muzikore të popullit shqiptar” botim, Tiranë ,1991 , sjell fakte historike të pa diskutueshme , të cilat vertetojnë tërsisht se lahuta është një nga veglat muzikore më të lashta iliro-arbrore-shqiptare të popullit shqiptarë.
Prof.Ramdan Sokoli e Prof.Dr.Pirro Miso në faqe,-219 theksojnë :
“Dëshmin më të vjetër të shkruar për këtë fjalë në shqipe e kemi të Pjetër Bogdanit në veprën Cuneus Prophetarum (shkalla-IV-ligjërata 1, kapitulli I- i cili thekson :
“…Ata që kënduekshin ndë mjedis e vashëzave e rasa të laudeve “ Duket se në gjuhën tonë do të këtë hyrë para ardhjes së osmanve në Shqipëri me që e kanë edhe arbreshët e Kalabrisë .(Lavud) Ky fakt rrëzon mendimin e albanologut F.Napça sipas të cilit kjo vegël na paska ardhur nga Lindja pas pushtimit osman.
Përveç këtij fakti kemi dhe kronologjinë e emrit në gjuhë të tjera te Europës.”
Në faqen- 217 të këtij libri theksohet:
“Përsa i përket përhapjes gjeografike të kësaj vegle në vendin tonë ,mund të thuhet se përkon me përhapjen e këngve kreshnike duke filluar nga Kruja, dhe Ana e Malit në veriprendim pastaj Malesia e Madhe, Hoti e Gruda, Kelmendi, Kastrati, Rrënzat e Shkodres , Dukagjini, Postrripa , Shllaku, Nikaj Merturi, Malsia e Gjakovës ,Krasniqja, Gashi, Berisha,Bytyçi, Kosova, ku cikli vazhdon të bëjë jeten e vet.”
Këngët e Eposit të Kreshnikëve këndohen nga lahutarët, të cilët janë rapsodë që dallohen për zërin e tyre tërheqës, për mjeshtërinë e të rënit të lahutës dhe për teknikën e mbajtjes mend të vargjeve.
Koka e lahutë në krahinën e Nikaj-Merturi, në Malsia e Gjakovës , Krasniqja, Gashi, Berisha, Bytyçi, e në Kosovë, gdhendet në dru panje në forme të kokës së dhisë. Ka edhe lahuta që kanë në kokë të gdhendur përkrenaren e Skënderbeut, Shqiponjën dy krenare dhe simbole të tjera ilire-arbërorë-shqiptare.
Me lahutë shqiptari ka kënduar eposi i kreshnikeve që i përket epikës legjendare po edhe këngët epike historike.
Koka e dhisë e grdhendur me mjeshtëri në Lahuten Shqiptare, sot është e vertetuar botërisht , nga shkencat e historisë, arkeologjisë, gjuhësisë se është një nga symbolet e lashta Iliro-Arbërore-Shqiptare.
Ky Simbol është përdorur që nga koha e Aleksandrit të Madh, Pirros së Epirit , por është dhe simbloli i përkrenares së Heroit tonë Kombëtar Gjergj Kasrtrioti-Skënderbeut.
Kush goxon ta prek LAHUTEN SHQIPTARE, ka cënuar themelet e kulturës, të historinë dhe të memorien Kombëtare të Kombit Shqiptarë.
Biblografia:
- Prof.Ramadan Sokoli ,Prof.Dr.Pirro Miso
“Veglat muzikore të popullit shqiptar”, Tiranë ,1991 f-216-220
- “Vallet dhe muzika e të parëve tanë“, Tiranë, 1971;
- Prof.Ramadan Sokoli
- “Folklori muzikor shqiptar-organografia“, Tirane,1991;
- “Figura e Skënderbeut në muzikë“, Tiranë, 1978;
- “Gjurmime folklorike“, Tiranë, 1982;
- “Këngë patriotike“, Tiranë, 1985;
- “Veglat muzikore të popullit shqiptar“, me bashkautor, Tiranë, 1991;
- “16 shekuj“, Tiranë, 1995;
- Prof.Dr.Pirro Miso
- “Metodë për llautë”, botim mёsimor, botuar nga “Shtepia Qёndrore e Krijimtarisë Popullore”, Tiranë,1965.
- “Muzike Popullore instrumentale”, antogji. Botim i Akademise se shkencave, Instituti i Kulturës Popullore, sektori i Etnomuzikologjise. Tiranë, 1990
- “Veglat Muzikore te Popullit Shqiptar”, vëllim integral ( Me bashkautor R.Sokolin). Botim i Akademisë së Shkencave. Tiranë, 1991,f-217,219
- “Instrumentet kordofone të kulturës popullore shqiptare”, me bashkautor Prof. Achille Pellerano, katalog analitik, deskriptiv dhe ilustrativ, botim i realizuar në dy gjuhë, shqip dhe Italisht, ( “Gli strumenti cordofoni cordofoni della cultura popolare albanese”). Financuar në kuadrin projektit “REVALE” (Recupero e Valorizzazione di sculture del lignee), projekt i hartuar në bashkëpunim me Prof. Achille Pellerano, Bari, Itali, 2008
