Vështrim për vëllimin me poezi “E Mbrapshta Botë” të autorit Tomorr Dyrmishi.
NGA AGIM LIKA
Para tre ditësh, në Novara, në Itali, më ra në dorë vëllimi, me poezi i autorit Tomorr Dyrmishi. Pas një takimi miqësor me ushtarakët në lirim Z. Tomorr Dyrmishi dhe Z Faik Skopeci, që jetojnë prej vitesh në Novara, sëbashku me poetin Hajri Lamaj, i dhuruam nga dy libra të dyve, të njëjtën gjë bëri dhe Tomorri i cili na dhuroi librin e tij të fundit, me poezi “E mbrapshta Botë.” E lexova dhe e rilexova këtë vëllim me poezi me një frymë, më tërhoqi shumë stili i të shkruarit, poezitë e këtij vëllimi tingëllojnë mjaft bukur, janë plot kuptim dhe ndjenjë, si dhe përcjellin mesazhe të forta. Njëkohësisht dua të them se poezitë e këtij vëllimi, nuk ndryshojnë nga poezitë e poetëve të mëdhenj, janë poezi me kuptimin e plotë të fjalës. Vendosa të bëj një vështrim për këtë vëllimin me poezi, ajo që më tërhoqi, më shumë ishte pikërisht pikërisht, titulli i këtij vëllimi, i cili ishte një zgjedhje e veçantë e autorit i librit.
Preludi i një udhëtimi poetik Letërsia moderne shqiptare po pasurohet çdo ditë me zëra të rinj, të cilët, përmes vargut poetik, përpiqen të pasqyrojnë realitetin e sotëm me gjithë dritëhijet e tij. Njëri prej tyre është Tomorr Dyrmishi, një poet që vjen nga jeta me gjithë përvojën, ndjeshmërinë dhe peshën e kohës që ka jetuar. Me vëllimin poetik “E Mbrapshta Botë”, ai na fton në një udhëtim përmes shpirtit njerëzor dhe shoqërisë së trazuar, ku fjala poetike bëhet si një pasqyrë që reflekton dhimbjen, padrejtësinë, por edhe shpresën. Ky vëllim nuk është thjesht një grumbull poezish; ai është një dëshmi e qartë e njeriut që kërkon të kuptojë dhe të ndryshojë botën përmes fjalës, duke e bërë poezinë një akt ndërgjegjeje dhe qëndrese shpirtërore. Dy fjalë për autorin: Tomorr Dyrmishi, u lind më 21 dhjetor 1964 në Fier, në një familje punëtore me origjinë nga Skrapari. Ai ka jetuar ndër vite në Polican, Fier dhe Tiranë, duke mbajtur në kujtesë frymën e vendlindjes dhe tingujt e viseve të Shqipërisë së jugut. Pas përfundimit të shkollës tetëvjeçare në Polican, ndoqi Shkollën e Mesme Ushtarake “Skënderbej” dhe më pas Shkollën e Bashkuar të Oficerëve në Tiranë, ku u titullua oficer aktiv në vitin 1986. Në karrierën e tij dhjetëvjeçare ushtarake ka mbajtur funksione të ndryshme në Forcat e Armatosura të Republikës së Shqipërisë: • 1986–1988: instruktor stërvitjeje në Brigadën e Roskovecit • 1988–1991: Sekretar Rinie në të njëjtën brigadë • 1991–1994: Shef Shtabi i Batalionit Roskovec • 1994–1995: instruktor i taktikës dhe armëve të lehta në Brigadën e Artilerisë në Fier. Pas reformave të vitit 1996, kur shumë reparte u shkrinë, Dyrmishi u lirua nga ushtria dhe mori rrugën e emigrimit drejt Italisë, ku jeton e punon edhe sot. Por në mërgim, në heshtjen e huaj të një toke të re, u rizgjua në të pasioni i hershëm: letërsia. Dikur, në rini, kishte mbajtur shënime dhe poezi që iu humbën bashkë me një pjesë të bibliotekës gjatë largimit. Megjithatë, si çdo poet që e mban brenda vetes zjarrin e fjalës, Dyrmishi rifilloi të shkruante në Itali, duke arritur sot mbi 450 poezi. Në vitin 2023 botoi vëllimin e parë, “Shpirti i trazuar”, dhe më pas “E Mbrapshta Botë”, që përbën një hap më të pjekur, më të përvëluar dhe më të thellë në krijimtarinë e tij. Në Itali, përveçse poet, ai u bë dhe aktivist i bashkësisë shqiptare, një nga themeluesit e Bashkësisë Shqiptare “Zëri i Mërgimtarit” dhe bashkëpunëtor i shoqatës “Ura” në qytetin e Novarës, duke ndërtuar ura kulturore mes mërgatës dhe atdheut.
Poezia si udhëtim shpirtëror dhe shoqëror Në vëllimin “E Mbrapshta Botë”, Tomorr Dyrmishi nuk shkruan vetëm poezi — ai hap dritare drejt ndërgjegjes sonë kolektive. Qysh në titull, ai shpall dramën e njeriut modern, që endet në një botë të kthyer përmbys, ku vlerat janë përmbysur dhe ku njeriu kërkon ta rigjejë vetveten mes rrënojave morale. Poezia e tij është një bashkim i dhimbjes dhe revoltës, një reflektim i shpirtit të trazuar që kërkon kuptim. Autori përdor një gjuhë të thjeshtë, por të mbushur me emocione dhe mesazhe të thella. Në vargjet e tij gjen një poet që sheh përtej përditshmërisë — një poet që guxon të pyesë, të dyshojë dhe të shpërthejë me ndershmëri. Bota e mbrapshtë dhe njeriu i drejtë Në poezinë “Në vendin tonë”, Dyrmishi i drejtohet realitetit shqiptar me një zë të ashpër, të sinqertë dhe plot dhimbje. Ai e sheh vendin e vet të mbërthyer nga korrupsioni, hipokrizia dhe mungesa e drejtësisë: “Në vendin tonë mbizotëron ligji i më të fortit, Ligji i hajdutit, i parazitit, i mikut…” Ky është një varg që godet, një pasqyrë që s’e përballon dot kush nuk ka guximin të shohë të vërtetën. Autori shpreh revoltën e qytetarit të ndershëm që ndihet i huaj në vendin e vet, ndërsa “paraja çan dhe komandon”. Në këtë poezi, Dyrmishi bëhet zëri i heshtur i shumë njerëzve që kanë ikur, që vuajnë, që ende shpresojnë.
Dimensioni filozofik dhe mistik Në anën tjetër të medaljes, poeti zhytet në reflektime shpirtërore dhe filozofike. Në poezinë “Çfarë je?!!!”, ai kërkon të kuptojë forcat e padukshme që e drejtojnë njeriun; në “Energjia dhe shpirti im”, ai e çliron qenien nga kufijtë fizikë, duke e parë veten si energji kozmike, si dritë që nuk shuhet. “Nuk mund të vdes, se nuk jam lindur, Jam energji e dritë dhe jo errësirë.” Ky varg, më shumë se poetik, është metafizik. Në të, Dyrmishi i afrohet panteizmit të Rilindjes, duke e parë shpirtin si një vazhdimësi të gjithësisë, dhe njeriun si një grimcë të pavdekshme drite. Në poezinë “Qenia ime e dyfishtë”, ai përplaset me vetveten — mes besimit dhe dyshimit, mes materies dhe frymës, mes Zotit dhe njeriut. Kjo poezi është një ekuilibër i brishtë ndërmjet ekzistencës dhe shpresës, që e kthen poetin në pasqyrën e shpirtit njerëzor.
Puna e vështirë e poetit Tomorri e njeh mirë barrën e fjalës. Në poezinë me të njëjtin titull, ai e përshkruan krijimtarinë si një “mokër” ku mendja bluhet për të nxjerrë vargje. Poeti, thotë ai, lodhet, thinjet, por nuk dorëzohet. Ai është bleta që mbledh nektar nga dhimbja, për të ushqyer të tjerët me mjaltin e fjalës. Këtu autori i jep vetes dhe poetëve të tjerë një mision moral: të mbeten të sinqertë, të thonë të vërtetën edhe kur ajo dhemb. Në përfundim: poeti që guxon të thotë: Vëllimi “E Mbrapshta Botë” nuk është vetëm një libër me poezi. Është një rrëfim për jetën, për shoqërinë, për shpirtin njerëzor dhe për udhëtimin e tij drejt dritës. Tomorr Dyrmishi sjell një poezi të drejtëpërdrejtë, të sinqertë, pa petka zbukurimi, por me një dritë të brendshme që ndriçon çdo varg. Ai është poet i përvojës dhe i ndërgjegjes — një zë që nuk trembet të thotë të vërtetën, sado e dhimbshme të jetë ajo. Në çdo poezi të këtij vëllimi ndihet përplasja mes njeriut dhe botës, mes ëndrrës dhe zhgënjimit, mes shpresës dhe zhgarravinës së realitetit. Dhe pikërisht aty qëndron forca e tij: guximi për të folur, për të vënë gishtin mbi plagë, por edhe për të besuar se fjala poetike ende mund të shërojë. “E Mbrapshta Botë” mbetet një thirrje për reflektim, një pasqyrë ku secili mund të shohë një pjesë të vetes.
Në fund, lexuesi kupton se, pavarësisht gjithçkaje, poezia mbetet arma më e pastër kundër mbrapshtisë së botës.
Disa poezi të këtij vëllimi:
Cfarë je?!!!
Në heshtje vjen papritur, pa trokitur
Vjen natën, pa prishur qetësinë
Dhe në orët e ditës, kur jeta gumëzhin
Me krahët më pushton
Më tërheq, më rrëmben e ku s’më çon
Më con atje, ku zbret agimi
Dhe në horizontin e kuqërremtë nga perëndimi
Si zog shkoj në shtegëtim
Në ditë me diell dhe netëve,kur yjet ndrijnë
Fluturoj ku rrjedh lumi nga burimi
E vrullshëm zbret, përplaset nga zëmërimi
Më merr në krahë,më bën të qaj, të gëzoj
Të bie,të ngrihem dhe rrugën të vazhdoj
Më bën të brohoras,nga zhgënjimi të bërtas
Dhe malin që hesht me grusht ta godas
Ti vjen në heshtje prej hicit
Bashkë shkojmë drejt infinitit
Nuk e kuptoj, je frymë, je ëndërr
VETËM SHPIRTIN KAM PASURI
Në kërkon të dish për jetën time
Të mësosh se kush isha e cili jam
Të them që eca e çava me mundime
Dhe si pasuri vetëm shpirtin kam.
Më thuaj,ç’do të dish për mua
Për këtë meteor të vogël në hapësirë
Për një yll që nuk u ndez e kurrë s’u shua
Apo për një grimcë rëre në shkretëtire?
Ka njerëz që për mua duan të dinë
T’më njohin në të tashmen e në kohë të shkuar
Për këtë trup qellor që s’mundi të ndrijë
Por s’do mbetet përgjithmonë i harruar
Kush jam tani?-ndoshta veten pyet
Jam unë që me gërma letrat mbush
Kështu mendoj se do të prehem i qetë
E nuk do t’më ndjekë epiteti, ”askush”
O një iluzion që shpirtin ma trazon.?
QËNIA IME E DYFISHTË
Ti je gjithandej por edhe asgjëkund
Je fillimi e gjithçaje që ka një fund
Je nisja e një dite të re prej agimit
Udhëtimi i diellit drejtë perëndimit
Lindja e jetës me lule të harlisura
Në lëndina e livadhe të qëndisura
Prej diellit vjen. Je drita e ngrohtësia
Energji e ardhur prej tokës,nga thellësia
Me pranëverën zgjohet jeta e ti je kthimi
Në vjeshtë ngadalë nis ikja e shtegëtimi
Në verë i nxehti djeg të njomë edhe barin
Dimëri pushton botën me të ftohtin e acarin
Je jeta,natyra,drita,energjia,je realiteti
Por edhe një ëndërr që e tillë mbeti
Rrugë e gjatë dhe bukur e jetës sime
Dhe çast pa fund me halle e gëzime
Brënda dhe jashtë meje materja,gjithësia
Por edhe fryma e dërguar nga perëndia
Herë je besimtar i bindur dhe herë ateist
Je unë dhe ai, ti qënia ime e dyfishtë.
PUNË E VËSHTIRË KJO E POETIT
Ai përpiqet e mundohet të shkruaj
Të hedhi mbi të bardhë, me të zi
Të “shtrydh” trurin dhe mëdia të bluai
E nga “mokra” të dalin vargje e poezi
Të zgjedhi fjalët “qëmton” poeti
Si bleta lule më lule, zgjedh nektar
Me “çantë” në dorë gjithë jetën mbeti
Në “brazdat” e rreshtave,të mbielli farë
Barrë të rëndë mban në kurriz,poeti
E nga “pesha” e vargjeve supet bien
Thinjet dhe rudhet në ball i shkreti
Nga vargjet, strofat e poezit që ngrihen
E rënd pesha që mban e mban mbi sup
Mbushur plot më ëndërra dhe mendime
Mbledhur një nga një e bërë një trup
Diku të përkryera e diku me gabime
Nuk është e lehtë të jesh poet
Se ka raste që shkruan duke qarë
Kur sheh ata që vuajnë e dikë që vret
Dhe vargun shpesh me lotë e ka larë
Si mund të jetë e lehtë puna e poetit?!
Kur duhet të shkruaj për tërë njerëzinë
Për ata që e rrethojnë e atë brënda vetit
Për botën e qetë dhe për çmëndurinë!
Poeti gjithë jetën përpiqet, lodhet e vuan
Se jeta më së shumti është e vështirë
Ndërsa mëndia pa dashur fillon e bluan
Për një varg si “filiz” në mëndie, mbir.
NË VENDIN TONË
Nё vendin tim, nё vendin tonё,
Si tё huaj vijmё, sodisim, rrimё e shkojmё,
Zgjohemi herёt e ngrysemi vonё,
Orёt, ditёt dhe vitet larg tij i kalojmё.
Nё vendin tonё shteti ёshtё pёrdhunuar,
Ligji, rregulli dhe bashkёjetesa nuk njihen,
Kёtu korrupsioni kёmbёkryq ёshtё shtruar,
E pёr dy lekё prishen, shkelen, shiten e blihen.
Nё vendin tonё mbizotёron ligji i mё tё fortit,
Ligji i hajdutit,i parazitit, i injorantit, i mikut,
Tё pamёshirshёm para varfёrisё dhe lotit,
Qё mbulohen e fshihen me gjethen e fikut.
Kёtu flasin dhe ligjёrojnë pёr atdheun,
Betohen, stёrbetohen pёr tё dhe flamur,
Siç bёnin dikur mbreti, çifligari, agai me beun,
Kurse punёt venё keq, tatёpjetё e katrahurё.
Kёtu vjedhin,zhvatin me tё dyja duart,
Mendohet si tё mbushen llogaritё e bankёs,
Nuk ka mё kuvend ku tё mblidhen burrat,
Por vetёm tribuna pёr kurvat e fjalёs.
Kёtu, nё djepin e perёndive tё lashta,
Besimi dhe feja si politika janё kthyer,
Vetёm e vetёm pёr qёllime tё mbrapshta,
Si bisha tё uritura, njё copё pёr tё shqyer.
Paraja, vetёm paraja çan e komandon,
Pa tё nuk bёhet e nuk shkohet asgjёkund,
I ndershmi vuan dhe grushtet shtrёngon,
E “Malit qё s’bёzan” me ia ngjesh s’mund’.
Nё vendin tonё si tё huaj e ndiejmё veten,
Pak njerёz njoh, se miqtё e mi kanё ikur,
Disa rrugёn e mёrgimit si tё mirёn e gjetёn,
Por shpresat pёr t’u kthyer, pёr ta, janё fikur.
ENERGHIA DHE SHPIRTI IM
Nuk jam bërë për të qënë i kufizuar
Brënda kësaj materje, kësaj qënie të gjallë
E,aty i mbyllur, në përjetësi për tu harruar
Jo,nuk jam i tillë,jam i veçantë e i rrallë
Nuk kam kufij në kohë e hapësirë
Nuk mund të vdes, se nuk jam lindur
Jam energji e dritë dhe jo erresirë
Jam shpirt i lirë dhe shumë i pabindur
Jam fjala,por nuk më pelqen të flas
Kurrë nuk kërkoj dhe bëj premtime
Si fryma jam, pa formë dhe pa masë
E ardhmja dhe e shkuara plot kujtime
Brenda këtij trupi mos më kërko
Aty nuk jam e kurrë nuk do t’më gjesh
Larg teje jam, por ti mos m’u largo
Jam lindur në tokë e vij prej yjesh.
Agim
poeti zhytet në reflektime shpirtërore dhe filozofike.
Në poezinë “Çfarë je?!!!”, ai kërkon të kuptojë forcat e padukshme që e drejtojnë njeriun; në “Energjia dhe shpirti im”, ai e çliron qenien nga kufijtë fizikë, duke e parë veten si energji kozmike, si dritë që nuk shuhet.
“Nuk mund të vdes, se nuk jam lindur,
Jam energji e dritë dhe jo errësirë.”
Ky varg, më shumë se poetik, është metafizik.
Në të, Dyrmishi i afrohet panteizmit të Rilindjes, duke e parë shpirtin si një vazhdimësi të gjithësisë, dhe njeriun si një grimcë të pavdekshme drite.
Në poezinë “Qenia ime e dyfishtë”, ai përplaset me vetveten — mes besimit dhe dyshimit, mes materies dhe frymës, mes Zotit dhe njeriut. Kjo poezi është një ekuilibër i brishtë ndërmjet ekzistencës dhe shpresës, që e kthen poetin në pasqyrën e shpirtit njerëzor.
